Một tàu chở dầu của Nga, mang theo khoảng 100.000 tấn dầu thô, đã cập cảng ở miền bắc Cuba, phần nào giải toả áp lực cho quốc đảo Caribe đang chìm trong khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng. Tuy nhiên, giới quan sát nhận định đây chỉ là giải pháp ngắn hạn, khó có thể thay đổi cục diện kinh tế đang lao dốc của Cuba.
Con tàu Anatoly Kolodkin, chở dầu thô Urals, được phép cập cảng trong một quyết định gây nhiều tranh cãi từ chính quyền Donald Trump. Động thái này về thực chất đã phá vỡ vòng phong tỏa dầu kéo dài hơn 2 tháng mà Washington áp đặt nhằm gây sức ép lên chính phủ Cuba.
Phát biểu hôm 30/1, ông Trump cho biết ông “không có vấn đề gì” với chuyến hàng này. Tuy nhiên, Nhà Trắng nhấn mạnh đây không phải là sự thay đổi chính sách, mà chỉ là quyết định theo từng trường hợp.
Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh tình hình tại Cuba xấu đi nhanh hơn dự đoán của Washington, khi Mỹ đang dồn sự chú ý vào xung đột tại Trung Đông. Trong 2 tháng qua, việc siết chặt nguồn cung dầu đã khiến hệ thống năng lượng của Cuba rơi vào khủng hoảng.
Các thành phố gần như tê liệt, giao thông công cộng ngừng hoạt động, trường đại học cho sinh viên nghỉ học, bệnh viện buộc phải hoãn nhiều ca phẫu thuật không khẩn cấp. Lưới điện cũ từ thời Liên Xô liên tục sụp đổ, với các đợt mất điện kéo dài tới hơn 20 giờ mỗi ngày.
Trong bối cảnh đó, chuyến hàng từ Nga được xem như “phao cứu sinh”. Dẫu vậy, theo chuyên gia năng lượng Jorge Piñón tại Đại học Texas, tác động sẽ rất hạn chế. Ông cho biết, Cuba phải mất thời gian để lọc dầu và phân phối đến các khu vực ưu tiên. Đây chỉ là sự cứu trợ tạm thời. Ngoài ra, đến nay chưa có dấu hiệu nào cho thấy sẽ có chuyến tàu thứ 2.
Không chỉ vậy, việc cho phép tàu Nga cập cảng còn làm lộ ra những mâu thuẫn trong chính sách mới của Mỹ đối với Cuba. Chính quyền Trump đang tìm cách “bẻ gãy” vai trò của nhà nước Cuba bằng cách hỗ trợ khu vực tư nhân tiếp cận nhiên liệu, trong khi vẫn duy trì áp lực lên chính phủ.
Cuối tháng 2, Bộ Tài chính Mỹ cho phép một số công ty được cấp phép bán nhiên liệu cho khu vực tư nhân và mục đích nhân đạo tại Cuba, với điều kiện các giao dịch không đi qua hệ thống ngân hàng do nhà nước kiểm soát. Tuy nhiên, việc triển khai gặp nhiều trở ngại.
Một tranh chấp liên quan đến 2 bồn chứa nhiên liệu bằng thép không gỉ dành cho Đại sứ quán Mỹ tại Havana đã làm đình trệ kế hoạch mở rộng nguồn cung nhiên liệu. Lô hàng này bị mắc kẹt nhiều tuần tại cảng Mariel, khiến Mỹ có thể phải cắt giảm nhân sự tại Đại sứ quán.
Trong một công hàm ngoại giao, Bộ Ngoại giao Cuba đã chỉ trích yêu cầu của phía Mỹ, cho rằng chính lệnh phong tỏa của Washington đang gây tổn hại nghiêm trọng đến người dân và nền kinh tế đảo quốc.
Tình trạng thiếu nhiên liệu đã lan rộng đến mọi lĩnh vực. Ngay cả các cần cẩu tại cảng Mariel, nơi tiếp nhận hàng hóa thiết yếu, cũng không có đủ nhiên liệu để hoạt động, trong khi công nhân không thể đến nơi làm việc do giao thông tê liệt.
Dù vậy, Havana cũng đang có những nhượng bộ nhất định. Chính phủ Cuba đã cho phép khu vực tư nhân nhập khẩu nhiên liệu, phá vỡ thế độc quyền kéo dài nhiều thập kỷ. Thậm chí, các đề xuất mới còn bao gồm cho phép doanh nghiệp nước ngoài thuê dài hạn kho chứa, giữ quyền sở hữu nhiên liệu và thanh toán ngoài hệ thống ngân hàng trong nước.
Nếu được triển khai, đây có thể là bước tiến hướng tới “tư nhân hóa một phần” thị trường nhiên liệu tại Cuba. Một số doanh nghiệp, như công ty Vanguard Energy có trụ sở tại Miami, đã sẵn sàng cung cấp khoảng 200.000 thùng nhiên liệu mỗi tháng, dù con số này vẫn còn rất nhỏ so với nhu cầu thực tế.
Ngoại trưởng Marco Rubio cũng thừa nhận khu vực tư nhân Cuba còn quá nhỏ để tự giải quyết cuộc khủng hoảng. Ông nói: “Điều đó sẽ không đủ để xử lý quy mô vấn đề mà chúng tôi đang đối mặt.”
Theo WSJ
