Giữa lúc người dân châu Âu gặp khó trong việc tiếp cận điều hòa giữa cơn nắng nóng đỉnh điểm năm nay, người ta lại nhớ về sự việc bi hài xảy ra ở Ý vào năm 2024, khi cuộc “đấu tố” những chiếc điều hòa lắp lậu trở nên kịch tính như trong phim - điều mà ở châu Á có lẽ là chuyện quá lạ lẫm.
"Đại chiến" điều hòa lậu tại thị trấn thiên đường Portofino của Ý
Mùa hè năm 2024, một cuộc chiến xung quanh những chiếc điều hòa nhiệt độ bất ngờ bùng nổ tại một làng chài rực rỡ sắc màu nằm bên bờ biển Italian Riviera thơ mộng.
Thị trấn biểu tượng Portofino khi ấy phải oằn mình gánh chịu cái nóng đỉnh điểm lên tới 40 độ C, buộc cộng đồng dân cư nhỏ với khoảng 400 người phải tìm mọi cách để giải nhiệt.
Tuy nhiên, do nằm trong khuôn viên của một khu bảo tồn thiên nhiên cấp khu vực, Portofino phải áp dụng hàng loạt quy định nghiêm ngặt: người dân muốn lắp đặt điều hòa phải được sự cho phép của cơ quan chức năng, đồng thời các thiết bị này phải được bố trí thật khéo léo, khuất tầm nhìn để không làm tổn hại đến hình ảnh hoàn mỹ của những ngôi nhà mang gam màu pastel đặc trưng.
Vào tháng 4 năm ấy, đô thị giàu có nhất nước Ý chào đón nữ ca sĩ Madonna đến mừng sinh nhật lần thứ 66 cùng hai nhà thiết kế Dolce & Gabbana.
Thế nhưng, "Nữ hoàng nhạc Pop" lại đặt chân đến đây đúng vào lúc thị trấn đang rơi vào cảnh hỗn loạn: người dân rỉ tai, mật báo và tố cáo lẫn nhau vì hành vi lắp đặt điều hòa trái phép, trong khi lực lượng cảnh sát liên tục tuần tra trên các con phố để dò tìm tiếng ồn phát ra từ các thiết bị này.
Điều hòa lậu bùng phát giữa đợt nắng nóng kỷ lục
Theo nhật báo La Stampa của Ý, trong vòng nửa năm 2024, đã có 22 trường hợp lắp đặt điều hòa trái phép bị báo cáo tại Portofino.
Đến khi các đợt thanh tra mới được tiến hành vào tháng 7 cùng năm, cơ quan chức năng lại phát hiện thêm 11 vi phạm khác – chủ yếu tập trung tại ba con phố phụ cận quảng trường chính La Piazzetta.
Tờ Corriere della Sera cho biết, những người hàng xóm "lắm chuyện" do bực mình vì tiếng ồn hoặc vẻ ngoài mất thẩm mỹ của những cục nóng ngoài trời – hoặc thậm chí là để trả đũa vì chính mình từng bị tố cáo trước đó – đã gửi email ẩn danh kèm theo hình ảnh bằng chứng cho cảnh sát.
Lực lượng chức năng đã ngay lập tức vào cuộc xác minh theo các nguồn tin này, yêu cầu những người vi phạm phải tự tháo dỡ thiết bị trái phép – trong đó có một số cục nóng đã được chủ nhà sơn lại hòng ngụy trang cho tiệp màu với bức tường – nếu không muốn đối mặt với mức phạt nặng lên tới 50.000 Euro (khoảng hơn 1,3 tỷ đồng).
Chia sẻ với tờ The Guardian , Thị trưởng Portofino, ông Matteo Viacava cho biết: "Mọi chuyện bắt đầu từ mùa đông năm ngoái, khi một hộ dân lắp đặt cục nóng điều hòa chiếm dụng diện tích lớn của một con ngõ vô cùng nhỏ hẹp. Mùa hè năm nay khắc nghiệt hơn rất nhiều, thời tiết tháng 7 và tháng 8 vừa qua vô cùng oi bức, độ ẩm lại cao. Chúng tôi không hề muốn người dân phải chịu khổ hay mất ngủ vì nắng nóng... Thời nay ai cũng phải phụ thuộc vào điều hòa cả. Thế nhưng, Portofino nằm trong vùng lõi của vườn quốc gia, và luật lệ thì bắt buộc phải được tôn trọng".
Khi nhiệt độ ngoài trời tăng lên thì bầu không khí "đấu đá" nội bộ trong làng cũng tăng nhiệt theo. Tờ Corriere della Sera mô tả đây là một cuộc "thâm thù đại hận" giữa các cư dân, khơi mào cho làn sóng tố cáo dây chuyền lẫn nhau. Để đối phó, nhiều chủ nhà đã tìm cách che giấu hoặc sơn lại cục nóng điều hòa sao cho "tông xoẹt tông" với màu tường xung quanh nhằm ngụy trang.
Trớ trêu hơn, có những người vui vẻ nhận lời mời sang chơi nhà hàng xóm, nhưng mục đích chính lại là lén chụp ảnh lại chiếc điều hòa không phép để làm bằng chứng giao nộp cho cảnh sát.
Những chiếc điều hòa đặt trên mái nhà thường khó phát hiện hơn, nhưng trong một số trường hợp vẫn bị lộ do tiếng ồn khi vận hành. Các nguồn tin báo chí địa phương khẳng định rằng máy bay không người lái đã được huy động để lùng sục các thiết bị này. Dù vậy, Thị trưởng Portofino, ông Matteo Viacava, đã phủ nhận thông tin trên.
Ông Viacava cũng nhấn mạnh thêm rằng việc loại bỏ các thiết bị vi phạm sẽ "làm tăng thêm giá trị cho ngôi làng của chúng tôi".
Dẫu vậy, những thiết bị ngốn điện này không phải là mục tiêu duy nhất trong kế hoạch chỉnh trang đô thị của thị trấn. Thị trưởng Viacava được cho là đang tiếp tục mạnh tay xử lý cả các loại đĩa thu sóng vệ tinh. Chia sẻ với tờ Corriere , ông khẳng định: "Việc để xuất hiện quá nhiều đĩa vệ tinh như hiện nay là điều không thể chấp nhận nếu muốn phát triển bền vững."
Muốn đẹp phải chịu khổ
Để hiểu tại sao Portofino lại áp dụng các quy định thẩm mỹ nghiêm ngặt đến mức kỳ lạ nếu đặt trong bất kỳ bối cảnh nào khác, trước hết cần phải hiểu bản chất thực sự của thị trấn này.
Portofino không có ngành nông nghiệp quy mô, không có nền tảng sản xuất hay một nền kinh tế dịch vụ độc lập có thể tự nuôi sống mình nếu tách rời du lịch. Thứ duy nhất mà thị trấn này sở hữu chính là hình ảnh: bến cảng, những tòa nhà rực rỡ sắc màu và chất lượng ánh sáng đặc trưng.
Hình ảnh đó không chỉ thúc đẩy chi tiêu trực tiếp của khách du lịch mà còn định hình thị trường bất động sản, biến Portofino trở thành một trong những nơi có giá nhà đất đắt đỏ nhất nước Ý. Với những chuỗi cửa hàng mua sắm và nhà hàng xa xỉ, cùng một bến cảng tấp nập siêu du thuyền, Portofino từ lâu đã là sân chơi của giới thượng lưu toàn cầu.
Sự nhất quán về mặt thị giác, theo một nghĩa kinh tế trực tiếp, chính là cốt lõi tồn tại của địa danh này.
Logic này không chỉ tồn tại duy nhất ở Portofino. Nhiều thị trấn di sản khác của Ý, bao gồm các ngôi làng thuộc vùng Cinque Terre dọc theo cùng bờ biển này và hàng chục thị trấn khác sâu trong đất liền, cũng đang vận hành dưới các khung pháp lý tương tự và vì những lý do tương tự.
Điều khiến làn sóng thực thi quy định năm 2024 của Portofino trở nên đáng chú ý không phải là sự tồn tại của các quy tắc, mà là cách thức chúng được áp dụng trong thực tế.
Trong một cộng đồng chưa đầy 500 người, nơi hầu hết người trưởng thành đều nhẵn mặt nhau, điều này đã tạo ra một sự rạn nứt xã hội đặc thù và bản thân nó đã trở thành một câu chuyện nóng hổi trên mặt báo.
Cuộc tranh chấp điều hòa nhiệt độ tại Portofino không hề kết thúc một cách êm đẹp vào năm 2024. Một số cư dân đã chấp hành thông báo tháo dỡ; một số khác được cho là đã nộp đơn kháng cáo. Câu chuyện hàng xóm tố cáo lẫn nhau đã lắng xuống trên các trang tin tức, nhưng nó để lại những "vết rạn" xã hội âm ỉ mà các cộng đồng nhỏ thường phải mang theo trong nhiều năm trời.
Câu hỏi sâu xa hơn là liệu một hệ thống quản lý được xây dựng chỉ để bảo tồn một góc nhìn thẩm mỹ có thể tiếp tục bắt những cư dân lớn tuổi phải gánh chịu cái giá thể xác của những mùa hè mà các tòa nhà của họ vốn chưa từng được thiết kế để chống chọi hay không?
Chiếc điều hòa nhiệt độ, ít nhất là tại Portofino, đã trở thành một biểu tượng đại diện cho một cuộc thương thảo lớn hơn rất nhiều: Rốt cuộc, một địa danh di sản tồn tại là để phục vụ cho ai? Đối với câu hỏi đó, những con người đang sinh sống bên trong những tòa nhà kia chắc chắn có tiếng nói và lý lẽ thuyết phục hơn cả.
