Quyết định được công bố vào cuối tuần qua có nguy cơ trở thành một bước ngoặt trong quan hệ hai nước. Trước đây, dù thường xuyên chỉ trích các lệnh trừng phạt đơn phương, Trung Quốc vẫn âm thầm để các công ty tuân thủ nhằm tránh tác động tiêu cực lên nền kinh tế và duy trì khả năng tiếp cận hệ thống tài chính Mỹ.
Tuy nhiên, Bắc Kinh hiện đang phát tín hiệu về một lập trường cứng rắn hơn khi chỉ đạo các doanh nghiệp không tuân theo lệnh trừng phạt của Mỹ đối với 5 nhà máy lọc dầu trong nước có liên quan đến hoạt động buôn bán dầu mỏ với Iran.
Tờ People’s Daily nhận định thông báo này là một bước chuyển biến then chốt trong việc đưa các công cụ pháp lý đối ngoại của đất nước từ dự phòng sang áp dụng thực tế.
Đây được xem là hành động quyết liệt nhất của Bắc Kinh cho đến nay nhằm chống lại các chính sách tài chính của Washington. Động thái này tạo ra một cuộc đối đầu ngay trước thềm cuộc gặp được chờ đợi từ lâu giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình vào cuối tháng này.
Sự kiện diễn ra trong bối cảnh hệ thống trừng phạt của Mỹ đang chịu nhiều áp lực khi Washington vẫn đang do dự về các biện pháp hạn chế đối với Nga, Venezuela và Iran.
Trung Quốc đang triển khai một biện pháp ngăn chặn được đưa ra vào năm 2021 nhằm bảo vệ các công ty nội địa khỏi những luật lệ nước ngoài mà họ cho là bất hợp lý. Các nhà máy lọc dầu nằm trong danh sách này bao gồm Công ty Lọc hóa dầu Hengli (Đại Liên) vốn vừa bị trừng phạt vào tháng trước cùng một số đơn vị tư nhân khác.
Trước đó, các doanh nghiệp này phải đối mặt với tình trạng bị phong tỏa tài sản và cấm giao dịch. Hiện tại, các tổ chức cho vay làm việc với Hengli và các cơ sở tư nhân khác đang khẩn trương làm rõ quyết định mới từ cơ quan quản lý ngân hàng. Các kỳ nghỉ lễ tại Trung Quốc trong tuần này cùng với thời gian ân hạn từ Bộ Tài chính Mỹ đang giúp các ngân hàng có thêm thời gian để đánh giá tình hình.
Theo các chuyên gia pháp lý, lệnh cấm này chủ yếu nhắm vào các lệnh trừng phạt cụ thể của Mỹ đối với một số công ty Trung Quốc nhất định. Mục tiêu trọng tâm là vô hiệu hóa hiệu lực pháp lý của các lệnh trừng phạt đó trên lãnh thổ Trung Quốc thay vì thực hiện các biện pháp trả đũa mạnh hơn.
Bộ Thương mại Trung Quốc khẳng định các biện pháp của Mỹ đã làm hạn chế hoạt động thương mại bình thường của Trung Quốc với các nước thứ ba và vi phạm các chuẩn mực quốc tế. Cơ quan này tuyên bố cấm công nhận, thi hành và tuân thủ các lệnh trừng phạt nhắm vào 5 công ty nêu trên.
“Chính phủ Trung Quốc nhất quán phản đối các lệnh trừng phạt đơn phương thiếu sự ủy quyền từ Liên Hợp Quốc và không có cơ sở trong luật pháp quốc tế”, Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết.
Mặc dù biện pháp ngăn chặn này ít có khả năng ngăn cản hội nghị thượng đỉnh giữa ông Tập và ông Trump, nhưng phản ứng từ Washington sẽ cho thấy liệu vấn đề có leo thang hay không.
Các nhà phân tích cho biết những nhà máy lọc dầu này chủ yếu làm việc với các ngân hàng Trung Quốc chưa bị trừng phạt trực tiếp. Nếu Mỹ mở rộng các lệnh trừng phạt thứ cấp đối với những tổ chức tài chính này hoặc các tập đoàn nhà nước lớn, Bắc Kinh có khả năng sẽ đáp trả bằng các biện pháp mạnh mẽ hơn.
Trung Quốc từ lâu đã là khách hàng mua dầu lớn nhất của Tehran, trong đó nhiều lô hàng được vận chuyển gián tiếp thông qua các nhà máy lọc dầu tư nhân để sản xuất xăng và dầu diesel.
Trước trường hợp của Hengli, Washington thường chỉ nhắm vào các công ty và cơ sở nhỏ hơn của Trung Quốc để cắt đứt doanh thu dầu mỏ của Tehran, nhằm tránh các hệ lụy kinh tế và ngoại giao lớn.
Ngược lại, Hengli là đại diện cho các nhà máy lọc dầu tư nhân hiện đại nhất của Trung Quốc với khu phức hợp hóa dầu khổng lồ tại tỉnh Liêu Ninh. Hiện nay, khu vực tư nhân chiếm tới 1/3 năng suất lọc dầu tại Trung Quốc, nơi an ninh năng lượng luôn là ưu tiên hàng đầu.
Lệnh cấm mới của Bắc Kinh cũng cho phép các nhà máy lọc dầu khởi kiện và yêu cầu bồi thường tại tòa án Trung Quốc đối với bất kỳ thực thể nào tuân thủ lệnh trừng phạt của Mỹ, bao gồm cả các ngân hàng trong nước hoặc các công ty nước ngoài hiện diện tại Trung Quốc.
Theo Yahoo Finance
