Sản phẩm của Huang Xian chỉ nhỏ bằng nắm tay - một bộ cảm biến phát hiện rò rỉ điện, lắp vào các trạm sạc xe điện (EV) như một chốt chặn an toàn giữa chiếc xe và lưới điện.
Thiết bị này không chỉ là biểu tượng cho sự đổi mới và thành tựu của lĩnh vực công nghệ cao Trung Quốc. Nó phản ánh một xu hướng đang “xói mòn” ngành sản xuất cao cấp trên toàn cầu, đẩy các chính phủ từ Á sang Âu vào trạng thái gần như tuyệt vọng.
Sự bùng nổ của xe điện đã thúc đẩy sản lượng cảm biến của Huang dự kiến đạt 10 triệu đơn vị trong năm nay, tăng vọt so với con số 20.000 vào năm 2019 khi công ty Mega-Senway của ông gia nhập thị trường. Thời điểm đó, đây vẫn là một sản phẩm ngách, được cung cấp bởi một nhóm nhỏ các tập đoàn Đức và Thụy Sĩ với giá khoảng 200 Nhân dân tệ (tương đương 30 USD) hoặc cao hơn cho mỗi đơn vị.
Mega-Senway sản xuất những chiếc cảm biến đầu tiên với chi phí khoảng 40 Tệ và bán với giá 100 Tệ, mang lại cho Huang mức lợi nhuận biên rất khả quan.
Khi các đối thủ Trung Quốc ồ ạt đổ bộ, giá bắt đầu lao dốc. Các tập đoàn châu Âu dần rút lui khỏi thị trường. Hiện tại, công ty có trụ sở tại Thượng Hải của Huang bán một số loại cảm biến với giá chỉ 10 Tệ mỗi chiếc. “Chúng tôi chưa bao giờ nghĩ giá lại giảm nhanh đến thế”, ông nói.
Quỹ đạo của công ty ông là minh chứng cho những lực lượng kinh tế lớn hơn đang định hình lại thương mại và công nghiệp toàn cầu, khi các công ty Trung Quốc với năng lực cạnh tranh khủng khiếp đang lấn sân vào đủ mọi ngành nghề với tốc độ chóng mặt.
Cú sốc 2.0
Hai mươi năm trước, nền kinh tế toàn cầu từng rúng động bởi “cú sốc Trung Quốc” lần thứ nhất, khi làn sóng hàng hóa giá rẻ phá hủy mô hình kinh doanh của các nhà sản xuất tại các nền kinh tế tiên tiến, khiến hàng triệu công nhân mất việc và nuôi dưỡng sự bất mãn chính trị.
Giờ đây, cú sốc thứ hai đang diễn ra - thứ còn đe dọa hơn các đối tác thương mại của Trung Quốc: một cuộc tổng tấn công vào ngành sản xuất cao cấp.
Sự cạnh tranh nội địa khốc liệt, kết hợp với quy mô công nghiệp khổng lồ, nguồn nhân lực kỹ thuật dồi dào và mức trợ cấp thuộc hàng cao nhất thế giới, đã tạo ra những nhà vô địch Trung Quốc trong lĩnh vực xe điện, pin năng lượng mặt trời, pin lưu trữ, tua-bin gió và một danh sách dài các ngành sản xuất tiên tiến khác.
Tuy nhiên, chính những lực lượng tạo nên sức mạnh cho các công ty này cũng dẫn đến tình trạng dư thừa năng lượng, bóp nghẹt lợi nhuận trong nước trong khi tràn ngập thị trường toàn cầu và làm gia tăng căng thẳng thương mại. Với sự hỗ trợ từ tỷ giá hối đoái thấp, các nhóm công ty Trung Quốc đang tạo ra một cuộc càn quét qua những ngành công nghiệp tiên tiến nhất hành tinh.
“Những công ty sống sót được ở Trung Quốc sẽ là những kẻ bất khả chiến bại ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới”,Huang He, một nhà đầu tư vào Mega-Senway, nhận định. “Trung Quốc đầy rẫy kỹ sư. Các rào cản công nghệ chỉ tồn tại được tối đa từ sáu tháng đến một năm”.
Vòng xoáy đi xuống
Đối với Huang của Mega-Senway, nó giống như một cơn lốc xoáy kéo tuột công ty xuống đáy. “Đây không phải là một tình trạng lành mạnh”, ông nói. “Đó là sự cạnh tranh ác tính”.
Thế giới bên ngoài nhìn thấy những nhà vô địch Trung Quốc không thể cản bước. Họ bán những sản phẩm chất lượng với mức giá không tưởng. Sau khi đạt thặng dư thương mại hàng hóa kỷ lục vượt mức 1.000 tỷ USD vào năm 2025, Trung Quốc tiếp tục tăng xuất khẩu thêm gần 15% so với cùng kỳ năm ngoái trong quý đầu tiên của năm 2026.
Tại Trung Quốc, có một từ dùng để mô tả hiện tượng này: Nội quyển - thuật ngữ ám chỉ một động lực cạnh tranh mà ở đó tất cả mọi người đều phải nỗ lực điên cuồng hơn chỉ để nhận về những thành quả ngày càng ít ỏi.
Nó buộc các công ty phải cắt giảm chi phí một cách quyết liệt. Huang giải quyết bài toán này bằng cách mua lại nhà máy sản xuất, học hỏi quy trình từ các đối thủ lân cận và thay thế sức người bằng robot. Từ việc kiểm tra từng chiếc cảm biến một, ông chuyển sang bốn chiếc, rồi tám chiếc cùng lúc, và giờ đây là các cánh tay robot đảm nhiệm toàn bộ.
“Chúng tôi cập nhật quy trình hai hoặc ba lần mỗi năm”, Huang nói. “Áp lực đến nhanh tới mức đó”.
Áp lực lan tỏa toàn chuỗi cung ứng
Chu kỳ sản phẩm 5 năm cùng các cuộc đàm phán giá hàng năm từng tồn tại trong ngành ô tô giờ đã biến mất. Một nhà sản xuất ô tô lớn hiện cắt bỏ mọi trung gian, trực tiếp mở thầu hàng tháng cho các nhà cung cấp như Mega-Senway. Các công ty đấu thầu, được thông báo liệu họ có phải là bên thấp nhất hay không, và tiếp tục nộp lại - hết vòng này đến vòng khác cho đến khi không còn ai có thể hạ thấp hơn được nữa.
Tình trạng này lan rộng khắp các ngành công nghiệp Trung Quốc, từ hóa chất đến năng lượng mặt trời: sản lượng tiếp tục tăng nhưng lợi nhuận đang thu hẹp hoặc âm. Tại sao họ vẫn tiếp tục?
Dữ liệu của OECD cho thấy các doanh nghiệp Trung Quốc được trợ cấp gấp 3 đến 9 lần so với các đối tác ở các nước phát triển, chủ yếu thông qua các khoản vay lãi suất thấp từ ngân hàng nhà nước. Đồng Nhân dân tệ được định giá thấp (ước tính khoảng 16%) giúp hàng xuất khẩu giữ được lợi thế cạnh tranh về giá.
Phản ứng toàn cầu: Sống còn hay biến mất
Làn sóng xuất khẩu này đang nhắm thẳng vào châu Âu, nơi có chi phí năng lượng và nhân công cao. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron không ngần ngại gọi sự trỗi dậy của hàng hóa chất lượng cao từ Trung Quốc là vấn đề sống còn đối với ngành sản xuất của châu lục.
Ngay cả những đối thủ lâu đời cũng phải thay đổi để thích nghi. John McLuskie, lãnh đạo mảng kinh doanh tại châu Á của công ty cảm biến Thụy Sĩ LEM, cho biết lựa chọn duy nhất của họ là phải trở nên giống như các đối thủ Trung Quốc: tìm nguồn cung từ chuỗi cung ứng giá rẻ của Trung Quốc và tăng cường đội ngũ R&D tại Thượng Hải.
Ngay cả Volkswagen cũng đã mở trung tâm R&D mới tại Hợp Phì để xử lý toàn bộ kỹ thuật cho các mẫu xe mới tại Trung Quốc, coi đó là cách duy nhất để cạnh tranh.
“Chúng ta phải chặn đứng cỗ xe Trung Quốc hoặc làm chậm nó lại, nếu không ngành công nghiệp của chúng ta sẽ biến mất chỉ sau một đêm”, Jeromin Zettelmeyer, người đứng đầu tổ chức tư vấn Bruegel, cảnh báo.
Theo: Financial Times
