Khi những quả tên lửa đầu tiên của Mỹ và Israel tấn công Iran hơn một tháng trước, giá dầu ở mức 150 USD một thùng được coi là điềm báo tận thế.
Giá dầu Brent kỳ hạn tháng trước - thước đo cho 80% lượng dầu thô toàn cầu đã duy trì ở mức trên 100 USD/thùng trong nhiều tuần.
Giá dầu biến động lên xuống khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thay đổi mục tiêu và thời hạn kết thúc cuộc chiến. Giá dầu đã đóng cửa ở mức trên 109 USD vào hôm 4/4, cao hơn bất kỳ thời điểm nào kể từ khi cuộc xung đột ở Ukraine leo thang vào đầu năm 2022.
Nhưng để hiểu rõ mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng hiện nay, điều quan trọng là phải xem xét giá dầu Brent giao ngay (Dated Brent price).
Chỉ được theo dõi rộng rãi trong thời điểm thị trường biến động, chỉ số này thể hiện giá thực tế mà người mua đang trả cho các lô hàng dầu Brent tại Biển Bắc.
Hôm 3/4, giá dầu đã đạt mức 141,37 USD, một mức chưa từng thấy kể từ khi bắt đầu cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008.
Điều này cho thấy tình trạng thiếu hụt nguồn cung nghiêm trọng trên thị trường, khi người mua sẵn sàng trả giá cao để có được các thùng dầu, không phải trong tương lai gần, mà là ngay lập tức.
Sự lan rộng này có ý nghĩa gì?
Những gì truyền thông thường đưa tin là giá dầu Brent kỳ hạn tháng trước: Được các nhà giao dịch mua để giao hàng vào một ngày cụ thể của tháng tiếp theo. Đây là chuẩn mực có tính thanh khoản cao nhất và được trích dẫn rộng rãi nhất.
Điều quan trọng là giá cả phản ánh kỳ vọng trong tương lai. Vì vậy, trong trường hợp này các nhà đầu tư đang đặt cược vào ít nhất một sự giảm leo thang và kết thúc nào đó ở Vịnh Ba Tư.
Thị trường kỳ hạn tháng đầu tiên cũng là lĩnh vực của những nhà đầu cơ không hề có ý định nhận dầu: Thay vào đó, họ tìm cách tận dụng sự biến động giá và thoát khỏi vị thế của mình trước khi giao hàng.
Giá kỳ hạn tháng đầu tiên dĩ nhiên phản ánh thực tế vật chất - nhưng nó cũng phần nào được tài chính hóa. Việc giá dầu Brent giao ngay cao hơn 32 USD so với giá hợp đồng kỳ hạn một tháng cho thấy nguồn cung dầu thực tế đang cực kỳ khan hiếm.
Thông thường, chênh lệch giữa hợp đồng kỳ hạn một tháng và giá dầu Brent giao ngay thường dưới 2 USD, mặc dù trong thị trường khan hiếm, con số này có thể tăng cao hơn một chút.
Những gì chúng ta đang chứng kiến hiện nay là rất bất thường. Giá dầu Brent giao ngay cao hơn này không phải là kết quả của việc các quỹ đầu cơ hay các nhà giao dịch theo xu hướng đẩy giá lên. Đây chính là giá dầu thực tế đang được giao dịch trên thị trường.
Tâm điểm của cuộc khủng hoảng là eo biển Hormuz. Rất nhiều điều phụ thuộc vào những gì xảy ra ở điểm nghẽn này. Với chiều rộng chưa đến 40km ở điểm hẹp nhất, gần 1/3 lượng dầu vận chuyển bằng đường biển của thế giới đi qua eo biển này.
Từng là tuyến đường thủy quốc tế tự do, eo biển này giờ đây đã trở thành một tuyến đường thu phí trên thực tế do quân đội Iran kiểm soát.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) quyết định tàu nào được phép đi qua, với số lượng tàu Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan và Nam Phi đi qua hạn chế trong những tuần gần đây.
Số lượng tàu đi qua hàng ngày đã giảm từ khoảng 130 trước chiến tranh xuống còn vài chiếc vào tháng trước và khoảng chục chiếc trong tuần này.
Tại sao giá dầu Brent kỳ hạn tháng trước lại không dao động gần hơn với giá thị trường giao ngay?
Dựa trên sự chênh lệch giá, thị trường hợp đồng tương lai dầu Brent vẫn khá lạc quan về triển vọng giải quyết vấn đề. Tuy nhiên, một số nhà phân tích tin rằng thị trường chưa thực sự nhận thức được tình trạng thiếu hụt nguồn cung đang đẩy giá giao ngay lên cao ngất trời.
Cũng có những lời bàn tán trên mạng về việc thị trường hợp đồng tương lai bị thao túng để kiềm chế giá dầu. Nói cách khác, sự chênh lệch lớn đang thu hút rất nhiều sự chú ý.
Trong khi đó, không có dấu hiệu nào cho thấy giao thông bình thường sẽ được nối lại ở eo biển Hormuz trong thời gian tới.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thay đổi lập trường liên tục, lúc thì tuyên bố mở cửa eo biển, lúc thì kêu gọi các công ty vận tải biển hãy can đảm và đi qua bất chấp việc đóng cửa, lúc thì cam kết Mỹ sẽ mở cửa, và lúc thì yêu cầu các đồng minh tự giải quyết việc đóng cửa.
Thông điệp và thời gian biểu của ông Trump về việc chấm dứt xung đột thay đổi từng ngày.
Nhìn vào các chỉ số tham chiếu khác, có những dấu hiệu cho thấy cuộc khủng hoảng đang ngày càng trầm trọng.
Dầu của Dubai và Oman hiện đang được bán với giá trên 150 USD, phản ánh khó khăn mà các quốc gia vùng Vịnh này gặp phải trong việc xuất khẩu sản phẩm của họ, trong khi dầu West Texas Intermediate (WTI) - được định giá tại Oklahoma, một tiểu bang không giáp biển đã vượt qua giá dầu Brent 3 USD vào hôm 3/4.
Điều này cho thấy các nhà giao dịch dự đoán sẽ có thêm những bất ổn về nguồn cung dầu Brent vận chuyển bằng đường biển, và đang chuyển hướng sang dầu thô của Mỹ.
Thêm vào đó, chênh lệch giá giữa hai hợp đồng kỳ hạn gần nhất của dầu thô WTI đã mở rộng lên hơn 16 USD/thùng vào hôm 4/4, mức chênh lệch lớn nhất từ trước đến nay.
Kiểu mở rộng chênh lệch này thường là do những người bán khống đã đặt cược vào việc giá giảm (trong trường hợp này là do chiến tranh kết thúc nhanh chóng) bị ép mua lại hợp đồng để đóng vị thế của họ, từ đó đẩy giá hợp đồng kỳ hạn gần nhất lên cao.
Giá dầu sẽ tăng cao đến mức nào?
Chênh lệch quá lớn giữa giá mà các nhà giao dịch quỹ đầu cơ nhìn thấy trên màn hình của Bloomberg và giá mà người mua đang trả hiện nay là một tín hiệu cảnh báo rõ ràng, cho thấy sự thiếu hụt nguồn cung trầm trọng.
Giá dầu đang tiến gần đến ngưỡng 150 USD, và các nhà phân tích đã điều chỉnh lại dự đoán về kịch bản xấu nhất của họ, với việc CNN tuyên bố hôm 4/4 nếu cuộc xung đột kéo dài đến tháng 6/2026, mức giá kỳ hạn một tháng ở mức 200 USD "không điên rồ như người ta tưởng".
Điều không được nói đến là ở mức giá kỳ hạn một tháng là 200 USD, giá giao ngay gần như chắc chắn sẽ còn cao hơn nữa.
Nhìn rộng hơn ngoài Brent và WTI, có hàng tá mức giá dầu khác nhau, đại diện cho hơn 100 loại dầu thô khác nhau, giá giao ngay và các hợp đồng tương lai khác nhau của chúng.
Tất cả đều cao hơn so với tháng trước xung đột Iran bùng phát, và đối với người dân bình thường trên toàn thế giới, kết quả đều như nhau: Cuộc chiến với Iran đã khiến nhiên liệu, thực phẩm và các nhu yếu phẩm cơ bản trở nên đắt đỏ hơn, và cuộc sống khó khăn hơn.
"Suy thoái kinh tế toàn cầu là điều không thể tránh khỏi trong năm nay, với các nước nhập khẩu năng lượng bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Điều này sẽ trở nên rõ ràng với nhiều người vào tháng 6/2026", đặc phái viên của Tổng thống Nga Kirill Dmitriev cảnh báo, hôm 3/4.
