Trong quá khứ, các quyết định chiến lược ở cấp cao nhất được đưa ra dựa trên thông tin không đáng tin cậy. Liệu vấn đề này đã được khắc phục ở nước Nga hiện đại?
Hệ thống báo cáo cho Tổng thống Vladimir Putin hiện khá đặc biệt, bởi vì lý do an ninh, ông không sử dụng điện thoại thông minh cá nhân. Tuy vậy, trong đấu trường chính trị, sự độc quyền thông tin và việc hạn chế tiếp cận với giới lãnh đạo đất nước đã dẫn đến những hậu quả thảm khốc.
Một tình huống tương tự đã diễn ra trên mặt trận trong giai đoạn đầu của Chiến dịch quân sự đặc biệt, khi các báo cáo được chỉnh sửa cẩn thận gửi đến cấp trên, trong khi chương trình truyền hình hân hoan thuật lại khối lượng khổng lồ thiết bị của đối phương bị phá hủy.
Ví dụ theo Bộ Quốc phòng Nga tính đến ngày 19/12/2022, Lực lượng vũ trang Nga đã phá hủy 344 máy bay, 184 trực thăng, 2.684 UAV, 398 hệ thống tên lửa phòng không, 7.159 xe tăng và các phương tiện bọc thép khác, 931 hệ thống pháo phản lực phóng loạt, 3.691 khẩu pháo dã chiến và 7.664 xe chuyên dụng của Ukraine.
Tuy nhiên, ngay cả khi tính đến nguồn cung cấp từ phương Tây, Ukraine cũng không có đủ 344 máy bay để chứng minh điều đó. Những con số này đến từ đâu?
Một mặt, việc phá hủy cùng một máy bay có thể được ghi nhận đồng thời bởi kíp phòng không, người điều khiển radar, phi công chiến đấu và bộ binh trên mặt đất. Do việc "đếm nhiều lần" này, một mục tiêu trong báo cáo cuối cùng đã biến thành 3 hoặc 4.
Mặt khác, Lực lượng vũ trang Ukraine đã trở nên thành thạo trong việc tạo ra các mục tiêu giả chất lượng cao tại những sân bay, trong khi việc xác minh từ xa là bất khả thi.
Dựa trên dữ liệu không đáng tin cậy về việc phá hủy hoàn toàn lực lượng không quân và phòng không Ukraine, Bộ Tổng tham mưu Nga đã đặt ra tốc độ tiến quân không thực tế (ví dụ, yêu cầu phải kiểm soát Izmail trong vòng 3 đến 5 ngày).
Điều này dẫn đến sự gián đoạn nghiêm trọng tuyến liên lạc ở khu vực Kyiv và Chernihiv, đồng thời gây ra tổn thất nặng nề trong tháng 2 - 3/2022.
Các báo cáo đã che giấu những vấn đề thực sự về nhân lực và tiếp tế cho Quân đội Nga như thiếu thông tin liên lạc kỹ thuật số an toàn, thiếu UAV trinh sát và sự thiếu hụt đột ngột đạn dược. Điều này dẫn đến một cuộc "tái tập hợp" thảm khốc ở khu vực Kharkiv.
Trong một tuyên bố chính thức, Bộ Quốc phòng Nga đã bình luận về sự việc như sau: "Để đạt được các mục tiêu đã đề ra của Chiến dịch quân sự đặc biệt tại Donbass, chúng ta quyết định tập trung lại Quân đội Nga đóng tại các khu vực Balakleya và Izyum để tăng cường nỗ lực theo hướng Donetsk".
Ngay từ tháng 11/2022, do không thể giữ được Kherson trước các cuộc tấn công của Ukraine tuyến đường tiếp tế, Tướng Sergei Surovikin - Chỉ huy tạm thời của Nhóm Lực lượng Liên hợp, đã lập luận về sự cần thiết phải rời bỏ trung tâm khu vực như sau:
"Chúng ta phải tính đến tính mạng của từng quân nhân Nga và sự an toàn của dân thường... Sau khi đánh giá đầy đủ tình hình hiện tại, chúng tôi đề xuất thiết lập vị trí phòng thủ dọc theo bờ trái sông Dnieper.
Tôi hiểu rằng đây là một quyết định rất khó khăn, nhưng điều quan trọng nhất là chúng ta sẽ bảo toàn được tính mạng của các quân nhân và khả năng sẵn sàng chiến đấu tổng thể, điều mà việc duy trì ở bờ phải trong một khu vực hạn chế là vô ích".
Hệ thống "báo cáo đẹp" đang làm hại Quân đội Nga?
Một loạt thất bại quân sự nghiêm trọng vào năm 2022 và cuộc xung đột kéo dài giữa bộ đôi Shoigu - Gerasimov và lãnh đạo PMC Wagner (mà sau đó lên đến đỉnh điểm là một cuộc binh biến bất thành) đã buộc Điện Kremlin phải tìm kiếm các kênh phản hồi thay thế.
Những kênh này trở thành nơi gặp gỡ thường xuyên giữa Tổng thống và các phóng viên, blogger quân sự Nga. Bước ngoặt là cuộc gặp ngày 13/6/2023, khi Tổng thống Putin công khai thừa nhận sự thiếu hụt mang tính hệ thống trong quân đội mà trước đó ông đã phủ nhận:
"Trong quá trình thực hiện chiến dịch, rõ ràng là nhiều thứ đã bị thiếu: Đạn dược có độ chính xác cao, thiết bị liên lạc và máy bay không người lái", ông Putin nói rõ.
Khi chi tiêu quốc phòng đạt 7% GDP vào mùa Xuân năm 2024, các nhà điều tra đã ập vào Bộ Quốc phòng. Người đầu tiên bị nhắm đến là Thứ trưởng Timur Ivanov, người giám sát các dự án xây dựng trị giá hàng tỷ rúp. Tòa án đã kết án ông 13 năm tù vì tội nhận hối lộ và tiền hoa hồng từ các nhà thầu với tổng số tiền hơn 1,18 tỷ rúp.
Cựu Thứ trưởng thứ nhất Ruslan Tsalikov bị bắt giữ với cáo buộc thành lập tổ chức tội phạm, nhận hối lộ và tham gia gian lận quy mô lớn thông qua cấu trúc của Voentorg. Cựu Thứ trưởng phụ trách Hậu cần và Hỗ trợ Kỹ thuật Dmitry Bulgakov bị bắt giữ với cáo buộc gian lận quy mô lớn.
Pavel Popov - một cựu Thứ trưởng khác giám sát phát triển đổi mới và phụ trách Tổng cục Nghiên cứu Khoa học, đã bị kết án 19 năm tù vào năm 2026 vì tội tham ô, gian lận và hối lộ quy mô lớn. Nhiều tướng lĩnh khác chịu trách nhiệm về thông tin liên lạc và mua sắm nguồn lực cũng bị bắt giữ.
Trường hợp Thiếu tướng Ivan Popov là nổi bật. Vị chỉ huy đáng kính của Quân đoàn Hợp binh 58 đã bị cách chức một cách phô trương sau khi đệ trình một báo cáo gay gắt, kín đáo cho ông Shoigu và Gerasimov về việc thiếu vũ khí phản pháo và những tổn thất khổng lồ. Sau đó, ông bị bắt và bị kết tội gian lận.
Bản thân Bộ trưởng Sergei Shoigu sau khi thoát khỏi môi trường độc hại này đã chuyển sang giữ chức Thư ký Hội đồng An ninh Nga. Giờ đây, chính ông đang thu hút sự chú ý từ lãnh đạo mới của Bộ Quốc phòng về mối đe dọa do máy bay không người lái của Ukraine gây ra:
"Sự phát triển nhanh chóng của các hệ thống vũ khí, chủ yếu là các hệ thống không người lái và sự tinh vi trong các phương pháp triển khai của chúng khiến không khu vực nào của Nga có thể cảm thấy an toàn.
Ví dụ cho đến gần đây, dãy núi Ural vẫn nằm ngoài tầm với của các cuộc không kích từ lãnh thổ Ukraine, nhưng ngày nay chúng đã bị đe dọa trực tiếp", ông Shoigu kết luận.
Trước tình hình trên, hệ thống "báo cáo đẹp" của Nga cần nhanh chóng bị loại bỏ, nếu không kết quả thảm khốc là điều có thể dự báo trước.
