Giới khoa học Iraq đang huấn luyện cây chà là trở thành loại cây siêu chịu đựng: Chịu nhiệt 52°C + muối 8.000 mg/lít, trong nỗ lực cứu "vàng sa mạc" trước biến đổi khí hậu.
Tại vùng Basra nóng như thiêu đốt ở miền nam Iraq – nơi nhiệt độ mùa hè thường vượt 50°C và nước sông ngày càng mặn chát vì xâm nhập biển – các nhà khoa học đang áp dụng "cuộc huấn luyện đặc biệt" cho những cây chà là non ngay trong nhà kính và phòng thí nghiệm hiện đại.
Hình ảnh chụp từ máy bay không người lái các hàng cây chà là non mới trồng được sắp xếp theo dạng lưới tại một đồn điền ở Basra, Iraq, ngày 20 tháng 1 năm 2026, như một phần trong nỗ lực mở rộng canh tác bằng phương pháp nhân giống nuôi cấy mô. Ảnh: REUTERS/Mohammed Aty
Phương pháp đột phá này bắt đầu từ điều kiện dễ chịu (25°C), sau đó tăng dần nhiệt độ lên tới 52°C – mức cực đoan thực tế ở Basra – và nồng độ muối từ 6.000 lên 8.000 mg/lít (ppm).
Quá trình "luyện tập" khắc nghiệt giúp cây thích nghi dần, tăng khả năng sống sót khi được trồng ngoài đồng ruộng đầy thử thách.
Kết quả gây kinh ngạc:
- Tỷ lệ thành công nuôi cấy mô đạt 99% tại phòng thí nghiệm Nakheel Al Basra (khai trương từ 2023, sản xuất tới 250.000 cây giống mỗi năm).
- Một cây mẹ có thể nhân giống ra hàng ngàn chồi non, thay vì chỉ 3-4 chồi như phương pháp truyền thống.
- Nông dân kiểm chứng thực tế: 100 cây nuôi cấy mô + huấn luyện sống sót gần như 100%, trong khi cây giống thông thường chỉ khoảng 25%.
- Hiện nay, hơn 15% cây giống tại các quận Al-Zubair và Safwan là loại "siêu chịu đựng" này.
Quả chà là chín, quả của cây chà là (Phoenix dactylifera). Ảnh: Aedka Studio/Shutterstock
Cây chà là - loài cây ví như "vàng sa mạc" hoặc "trái cây vàng của sa mạc" vì có quả giàu dinh dưỡng, mang giá trị kinh tế lớn - từng là trụ cột kinh tế của Iraq, với thời kỳ đỉnh cao 32 triệu cây toàn quốc (Basra từng có 13 triệu cây).
Đây không chỉ là cứu cánh cho hàng ngàn nông dân Iraq mà còn là mô hình tiên tiến chống chịu khí hậu cực đoan – nơi "vàng sa mạc" (quả chà là) tiếp tục là nguồn sống quan trọng cho người dân vùng Trung Đông.
Các nhà khoa học hy vọng kỹ thuật này sẽ lan tỏa rộng rãi, biến cây chà là – vốn đã chịu hạn tốt – thành "chiến binh" thực thụ trước nhiệt độ tăng cao và mặn hóa đất đai trên toàn cầu!
