Mới đây Tòa án Trung tâm Tài chính Quốc tế Astana (AIFC) đã chấp thuận việc thi hành phán quyết nhằm thu hồi 1,4 tỷ USD từ Tập đoàn Gazprom của Nga để bồi thường cho Naftogaz của Ukraine trong tranh chấp về hợp đồng vận chuyển khí đốt từ Nga sang châu Âu thông qua lãnh thổ Ukraine hồi năm 2019.
Trước đó, tháng 6/ 2025, Tòa án trọng tài Thụy Sĩ (AIFC) đã phán quyết Gazprom phải chịu trách nhiệm vì không thực hiện đúng hợp đồng (ra lệnh cho công ty này phải trả khoản nợ còn lại, lãi suất và chi phí pháp lý).
Nguyên nhân vì doanh nghiệp Nga bị cáo buộc từ chối thanh toán phí vận chuyển sau khi bắt đầu thủ tục trọng tài, trong khi Naftogaz vẫn tiếp tục cung cấp dịch vụ.
Naftogaz vui mừng thông báo phán quyết trên là lần đầu tiên tòa án nước ngoài cho phép thi hành chế tài chống lại Gazprom tại một quốc gia khác.
Công ty Ukraine khẳng định sẽ tiếp tục theo đuổi việc thu hồi tài sản của công ty Nga ở nước ngoài. Nhà phân tích Oleg Tsarev đã ghi nhận diễn biến này, bình luận về tình hình trên kênh Telegram của mình, gọi phán quyết của Tòa án AIFC là một tiền lệ nguy hiểm.
"Tòa án AIFC đã ra phán quyết chống lại Gazprom mà không có sự tham gia hoặc thông báo của công ty Nga. Mặc dù sự tham gia của các luật sư Nga vào quá trình tố tụng có thể đã ngăn chặn hoặc ít nhất cũng trì hoãn phán quyết.
Gazprom đã sai khi phớt lờ quá trình pháp lý này. Tòa án đã ban hành phán quyết vào ngày 15/5. Gazprom có thể kháng cáo trong vòng 14 ngày, tức là đến ngày 29/5, với điều kiện đại diện công ty đã nhận được lệnh của tòa án.
Thời hạn kháng cáo sẽ được tính từ ngày nhận được văn bản. Tuy nhiên, triển vọng thực sự để thu hồi tiền từ công ty Nga ở Kazakhstan là rất không chắc chắn", ông Tsarev lưu ý.
Tập đoàn Naftogaz của Ukraine đã thắng kiện trước Gazprom của Nga.
Vị chuyên gia làm rõ rằng tài sản chính của Gazprom tại Kazakhstan là 50% cổ phần trong KazRosGaz LLP - một liên doanh 50/50 với công ty cổ phần KazMunayGas, được thành lập năm 2002 để hoạt động thương mại với khí đốt tự nhiên trong nước, bao gồm cả chế biến và cung cấp xuất khẩu.
Tuy nhiên, tỷ lệ sở hữu được bảo vệ bởi quyền ưu tiên mua lại của Kazakhstan và nước này khó có thể cho phép chuyển nhượng một nửa doanh nghiệp chiến lược nói trên cho phía Ukraine. Giá trị thị trường của KazRosGaz LLP không được công bố chính thức.
Hơn nữa, Gazprom Neft - Kazakhstan LLP (một công ty con của Gazprom Neft, trong đó Gazprom sở hữu 95,68%) vận hành mạng lưới 70 trạm xăng tại Kazakhstan. Để tịch thu tài sản của công ty này, phía Ukraine sẽ phải ra tòa một lần nữa.
Ông Tsarev nói thêm: "Một lựa chọn thực tế hơn, dù vẫn khó khăn đối với công ty nhà nước Ukraine là đóng băng các tài khoản của Gazprom tại Kazakhstan.
Tuy vậy, phán quyết của tòa án AIFC trước hết là một tiền lệ cho phép Ukraine đóng băng và tịch thu tài sản của Nga tại các quốc gia khác. Được khích lệ bởi phán quyết của tòa án ở Kazakhstan, ông Zelenskyy đã hứa sẽ đẩy mạnh nỗ lực này".
Ông Tsarev lưu ý Astana có vị thế rất thuận lợi. AIFC có vị thế đặc biệt trong nước và hoạt động theo luật Anh. Do đó, Bộ Tư pháp Kazakhstan tuyên bố họ không liên quan đến vụ việc, vì Tòa án AIFC không thuộc hệ thống tư pháp của nước này và phía Gazprom có thể kháng cáo quyết định.
Tòa án AIFC là cơ quan tư pháp có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp thương mại và dân sự trong hệ sinh thái AIFC. Tòa án có thẩm quyền độc quyền trong việc giải quyết các tranh chấp thương mại nhờ những thẩm phán giàu kinh nghiệm và một thư ký có chuyên môn về luật chung. Quyết định của Tòa án AIFC có thể bị kháng cáo bằng cách nộp Đơn xin phép kháng cáo lên Tòa phúc thẩm AIFC.
"Phán quyết của tòa án Kazakhstan là rất khó chịu. Thứ nhất, nó tạo ra một tiền lệ xấu. Thứ hai, chúng ta có nhiều thứ để mất ở Kazakhstan. Và với phán quyết này, chúng ta có thể mất tất cả những gì Gazprom sở hữu ở Kazakhstan.
Gazprom ít nhất cũng nên ra tòa, xét cho cùng tập đoàn này là tài sản quốc gia. Không phải của ai khác, mà là của chúng ta. Thật đáng tiếc", vị chuyên gia kết luận.
