Đầu tháng này, gần một nghìn người đã xếp hàng dài bên ngoài trụ sở của Tencent tại Thâm Quyến. Mục tiêu của họ không phải là mua một sản phẩm công nghệ mới, mà là để cài đặt một phần mềm vào thiết bị cá nhân.
Đám đông đó bao gồm đủ mọi tầng lớp: từ sinh viên, nhân viên văn phòng cho đến cả những người đã nghỉ hưu. Tất cả đều khao khát quyền truy cập vào OpenClaw – một "trợ lý AI" mã nguồn mở đang gây sốt.
Cơn sốt OpenClaw tại Trung Quốc – vốn được giới trẻ gọi vui là “nuôi tôm hùm” – đã phơi bày một nỗi sợ hãi thẳm sâu trong lòng lực lượng lao động: Những công cụ vốn được tạo ra để tăng năng suất lao động có thể sớm trở thành thứ thay thế chính họ.
Với nhiều người, việc làm chủ OpenClaw giờ đây không còn là sự tò mò về công nghệ, mà là một cuộc chiến sinh tồn trong bối cảnh tốc độ ứng dụng AI đang tăng tốc chóng mặt.
“Cảm giác như đang chơi Squid Game vậy,” anh Lambert Li, một người dùng OpenClaw sớm tại Thượng Hải, chia sẻ với tờ Rest of World .
Anh ví von cuộc đua này với bộ phim đình đám của Netflix, nơi các nhân vật phải tham gia vào những trò chơi sinh tử tàn khốc. “Bạn có thể bị loại bất cứ lúc nào. Làm sao mà không lo lắng cho được?” Công ty của Li vừa sa thải 30% nhân sự vào năm 2025, nhắm trực tiếp vào những nhân viên không thể thích nghi kịp thời với công nghệ AI.
Nỗi ám ảnh mang tên "Dư thừa"
Sự phát triển của AI đã kích hoạt làn sóng lo ngại mất việc làm trên toàn cầu, nhưng tại Trung Quốc, cảm giác này rõ rệt hơn bao giờ hết.
Chính phủ nước này đang đổ nguồn lực khổng lồ vào trí tuệ nhân tạo, đặt cược đây sẽ là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tương lai. Với một trong những cộng đồng người dùng AI lớn nhất thế giới, sức ép từ quá trình chuyển đổi này đã tạo nên nỗi sợ bị đào thải thường trực, đi kèm với đó là định kiến xã hội nặng nề đối với những người thất nghiệp.
Các chuyên gia tin rằng thực trạng này có thể gây ra những hệ lụy kinh tế và xã hội sâu rộng. Li Chen, nhà nghiên cứu kinh tế Trung Quốc tại tổ chức tư vấn Anbound (Bắc Kinh), nhận định: “Khi một lượng lớn tầng lớp trung lưu và thanh niên lo lắng AI sẽ phá hỏng sự nghiệp của họ, họ có xu hướng thắt chặt chi tiêu và tăng cường tiết kiệm dự phòng. Điều này có thể cản trở nỗ lực kích cầu kinh tế của chính phủ.”
Đối với Lambert Li, sau vài ngày theo đuổi cơn sốt OpenClaw, anh nhận ra công cụ này chưa thực sự hữu ích với mình. Li không dám dùng nó thường xuyên vì lo ngại AI sẽ mắc sai lầm nếu được cấp quyền truy cập quá sâu vào hệ thống và dữ liệu công việc nhạy cảm.
Tuy nhiên, anh không thể phớt lờ AI. Kể từ năm ngoái, người đàn ông 35 tuổi này liên tục nhảy từ công cụ này sang công cụ khác, dùng thử mọi bản cập nhật mô hình lớn và các trợ lý năng suất ngay khi vừa nghe danh.
Khi AI trở thành "gánh nặng" hơn cả công việc
trên nền tảng mạng xã hội Tiểu Hồng Thư (RedNote), hashtag #AIAnxiety (Nỗi lo âu AI) đã thu hút khoảng 2,6 triệu lượt xem. Người dùng liên tục chia sẻ những trăn trở cá nhân: “Cố gắng chạy đua với AI còn vắt kiệt sức lực hơn cả chính công việc đó,” một bài đăng viết. Một người khác lại than thở: “Sếp yêu cầu tôi viết mã AI để thay thế một vài vị trí nhân sự. Bao giờ thì đến lượt tôi đây?”
Số liệu thực tế cũng cho thấy bức tranh không mấy lạc quan.
Trong một cuộc khảo sát vào tháng 8/2025 với 38.000 người lao động tại 34 quốc gia, gần 1/3 cho biết họ “tin chắc” AI có thể thay thế mình và đang tích cực tìm kiếm hướng đi mới.
Một nghiên cứu của Đại học Bắc Kinh phân tích hơn 1 triệu tin tuyển dụng trực tuyến (từ 2018-2024) cho thấy các vị trí mà AI có thể đảm nhiệm đã sụt giảm đáng kể. Các lĩnh vực bị ảnh hưởng nặng nhất bao gồm: lập trình máy tính, kế toán, biên tập và bán hàng.
Tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên Trung Quốc (độ tuổi 16–24) hiện cao hơn mức trung bình toàn cầu, dao động khoảng 15%–19% vào năm 2025 (so với mức 9%–11% tại Mỹ).
Từ “Nằm thẳng” đến chấp nhận đương đầu
Frank Wang, một lập trình viên 28 tuổi tại Thành Đô, cho biết anh từng rất lo lắng cho đến năm ngoái, khi anh nhận ra mình không thể cưỡng lại xu thế này.
“Giờ tôi chọn cách ‘nằm thẳng’” Wang nói, nhắc đến trào thuật ngữ chỉ lối sống làm việc ở mức tối thiểu. “Nếu họ sa thải, thì cứ sa thải thôi... Tôi sẽ chờ nhận trợ cấp phúc lợi.”
Cơn sang chấn mang tên AI cũng không buông tha những lao động phi kỹ thuật. Đầu tháng này, Betty Lai, một quản lý marketing sản phẩm, được thông báo rằng kỳ đánh giá năng lực hàng năm của công ty sẽ bao gồm cả kiến thức và kỹ năng sử dụng AI. Ngay lập tức, một đồng nghiệp của cô đã mở xưởng đào tạo OpenClaw tự nguyện, và những người tham gia đã phải tranh giành kịch liệt để có được một chỗ ngồi ở hàng ghế đầu.
“Áp lực đôi khi đến từ kỳ vọng của công ty rằng chúng tôi phải làm việc hiệu quả hơn nhờ những công cụ này,” Lai chia sẻ. “Nhưng thực tế không phải lúc nào cũng vậy. Phải mất rất nhiều thời gian mới hiểu được cách thực sự đưa chúng vào quy trình công việc... Nhưng lo lắng cũng chẳng giải quyết được gì. Chúng ta đang ở trong con sóng này rồi. Hoặc là bạn cưỡi lên nó, hoặc là bị nó nhấn chìm.”
