Trang Euromaidan Press (Ukraine) đưa tin, một máy bay ném bom Tupolev Tu-22M Backfire của không quân Nga đã rơi ở tỉnh Irkutsk gần Mông Cổ vào khoảng rạng sáng 15/6 (giờ địa phương).
Các video từ mặt đất cho thấy chiếc máy bay ném bom cánh cụp này rơi xuống đất sau khi dường như đã gặp sự cố kỹ thuật nào đó gần căn cứ không quân Belaya - nơi đóng quân của các máy bay ném bom tầm xa của Nga.
Máy bay ném bom chiến lược Tupolev-22M3 (Tu-22M3) của Nga. Hình ảnh minh họa từ trang web của Tupolev
Euromaidan Press nhận định, vụ tai nạn đó có lợi đối với Ukraine, khi nước này đang nỗ lực làm suy giảm hạm đội máy bay ném bom tầm xa của Nga. Các máy bay ném bom này thường xuyên phóng tên lửa hành trình vào Ukraine.
Nhưng lực lượng không quân Nga đang thích nghi với những rủi ro trong cuộc xung đột với Ukraine nhanh hơn so với việc các máy bay chiến đấu mạnh nhất của họ bị rơi hoặc bị bắn hạ. Nga không cần nhiều máy bay ném bom để tấn công Ukraine, đặc biệt là khi họ đã tìm ra được những phương thức mới để tối đa hóa hỏa lực của máy bay ném bom.
Phi đội không thể tái thiết
Theo thống kê của Euromaidan Press, lực lượng không quân Nga đã tham chiến ở Ukraine vào tháng 2/2022 với khoảng 125 máy bay ném bom tầm xa: 60 chiếc siêu âm Tu-22M3, 50 chiếc cánh quạt Tu-95MS và khoảng 15 chiếc Tu-160.
Trong 52 tháng của cuộc xung đột, có tới 10 chiếc Tu-22M và 9 chiếc Tu-95M đã bị rơi, bị bắn hạ hoặc bị phá hủy trên mặt đất bởi máy bay không người lái (UAV) của Ukraine.
Các điệp viên Ukraine đã buôn lậu hàng trăm UAV chứa chất nổ vào sâu trong lãnh thổ Nga như một phần của Chiến dịch Mạng Nhện vào ngày 1/6/2025, tấn công nhiều căn cứ không quân, bao gồm cả Belaya. Các đánh giá của Ukraine và OSINT cho thấy tổn thất có thể lên tới 4 chiếc Tu-22M và 8 chiếc Tu-95M; mặc dù con số chính xác vẫn còn gây tranh cãi.
Vấn đề đối với không quân Nga là cả máy bay siêu âm Tu-22M lẫn máy bay cận âm Tu-95M đều không còn được sản xuất nữa, và việc tái thiết lập dây chuyền sản xuất gần như bất khả thi do chi phí cực kỳ cao. Tuy nhiên, Tu-160M vẫn đang được sản xuất, và Nga đã bổ sung 4 máy bay ném bom siêu âm này vào phi đội kể từ năm 2022.
Các máy bay Tu-22M3 và Tu-95M (vốn mang theo hầu hết các tên lửa hành trình mà Nga phóng vào Ukraine) không còn được sản xuất nữa. Chiếc Tu-22M3 cuối cùng xuất xưởng vào năm 1993; Động cơ NK-25 cung cấp năng lượng cho loại máy bay này đã ngừng sản xuất từ năm 1996.
Theo chuyên trang quân sự Defense Express (Ukraine) chương trình máy bay ném bom chiến lược duy nhất đang hoạt động của Nga là chương trình Tu-160M tại Kazan, chỉ bàn giao hai máy bay cho lực lượng vũ trang Nga vào đầu năm 2026 sau khi mục tiêu bàn giao bốn máy bay vào năm 2025 bị trì hoãn. Ngay cả những chiếc Tu-160M đó cũng không thể thay thế hoàn toàn cho những máy bay ném bom cũ hơn mà Nga đang mất đi.
Tấn công phối hợp
Tuy nhiên, theo Euromaidan Press, một cuộc không kích điển hình nhắm vào Ukraine chỉ cần số ít máy bay ném bom Nga, mỗi chiếc mang theo một vài tên lửa hành trình. Điều đó có nghĩa là phi đội máy bay ném bom của Nga có lẽ đủ lớn để tiếp tục chiến đấu trong nhiều năm tới, trừ khi người Ukraine có thể tổ chức thêm một số chiến dịch đặc biệt theo kiểu Chiến dịch Mạng Nhện để nhanh chóng tiêu diệt một lượng lớn máy bay ném bom.
Các chiến thuật mới đã giúp người Nga tận dụng lợi thế từ phi đội máy bay ném bom đang dần suy giảm số lượng của họ. Nhà phân tích Justin Bronk từ Viện Nghiên cứu Quân sự Hoàng gia Anh tại London giải thích rằng, vào giai đoạn đầu của cuộc xung đột, máy bay ném bom Nga đã phóng hàng trăm tên lửa hành trình Kh-22, Kh-101 và Kh-555.
Ban đầu, máy bay ném bom Nga đã phóng tên lửa hành trình của họ, cùng với tên lửa Kalibr phóng từ biển, tên lửa Iskander phóng từ mặt đất và tên lửa Kinzhal phóng từ trên không, "nhưng không theo cách phối hợp chặt chẽ", ông Bronk lưu ý. Các vụ phóng rải rác chỉ một vài tên lửa cùng lúc khiến việc đánh chặn tên lửa Nga về mặt lý thuyết khá đơn giản đối với hệ thống phòng không Ukraine, mặc dù không phải lúc nào cũng dễ dàng do thiếu tên lửa đất đối không tầm xa.
Theo nhà phân tích Bronk, số lượng lớn máy bay không người lái (UAV) Geran bay về phía các thành phố của Ukraine cùng lúc với tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo đang lao tới khiến chúng "khó bị hệ thống phòng không Ukraine đánh chặn hơn nhiều". Ảnh: tch.ua
Đến năm 2025, khả năng phối hợp của Nga đã được cải thiện đáng kể, và các máy bay không người lái tấn công một chiều Geran của Nga - phiên bản do Nga sản xuất dựa trên Shahed-136 của Iran - đã tham gia chiến dịch oanh tạc Ukraine với số lượng lớn. Hệ thống phòng không của Ukraine cũng được cải thiện, nhưng tình trạng thiếu tên lửa phòng không tầm xa tốt nhất vẫn tiếp diễn.
Theo nhà phân tích Bronk, số lượng lớn máy bay không người lái (UAV) Geran bay về phía các thành phố của Ukraine cùng lúc với tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo đang lao tới khiến chúng "khó bị hệ thống phòng không Ukraine đánh chặn hơn nhiều".
Ông tiếp tục: “Những cải tiến liên tục trong khả năng trinh sát phòng không của Nga và khả năng lập kế hoạch đường bay vào phút chót cho các loạt tên lửa và UAV cũng làm tăng thêm thách thức cho hệ thống phòng thủ [của Ukraine]. Hơn nữa, tên lửa Nga ngày càng được trang bị các biện pháp đối phó điện tử và vật lý tiên tiến hơn để làm giảm hiệu quả của radar phòng không, và được lập trình để thực hiện các thao tác cuối cùng hiệu quả hơn nhằm cải thiện khả năng xuyên phá hệ thống Patriot PAC-3 và các hệ thống phòng không tiên tiến khác.”
Với khả năng cơ động cao hơn dưới sự bảo vệ tích hợp tốt hơn, được bao quanh bởi hàng trăm UAV Geran trong mỗi cuộc không kích, các tên lửa phóng từ máy bay ném bom Nga có nhiều khả năng trúng mục tiêu hơn so với khi chúng bay đơn độc.
Điều đó có nghĩa là chỉ một vài tên lửa hành trình, được phóng bởi một vài máy bay ném bom, có thể làm tăng đáng kể tiềm năng hủy diệt của một cuộc không kích nhất định. Theo Euromaidan Press, trong khi một chiếc UAV Geran có thể mang đầu đạn 90 kg, tên lửa Kh-22 mà Tu-22M thường mang theo có đầu đạn khổng lồ lên tới 1.000 kg.
