Nhật Bản đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng thiếu hụt chuối nghiêm trọng. Đây là hệ lụy mới nhất từ các đợt gián đoạn chuỗi cung ứng do cuộc xung đột tại Trung Đông.
Thực tế là Nhật Bản nhập khẩu loại trái cây nhiệt đới này khi chúng còn xanh, sau đó làm chín bằng khí ethylene trong các phòng ủ chuyên dụng trước khi đưa lên kệ hàng. Tuy nhiên, nguồn cung loại khí có nguồn gốc từ dầu mỏ (naphtha) này đang cạn kiệt tại một nền kinh tế phải nhập khẩu hơn 90% dầu thô.
Năm ngoái, Nhật Bản đã tiêu thụ khoảng 1 triệu tấn chuối, biến đây trở thành một trong những mặt hàng thực phẩm thiết yếu nhất của các gia đình. Thế nhưng, tính từ đầu năm đến nay, lượng dự trữ naphtha của quốc gia này đã giảm 25% trong bối cảnh eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa.
Ông Eiji Akashi, Tổng thư ký Hiệp hội các nhà nhập khẩu chuối Nhật Bản, cho biết tình trạng thiếu hụt hiện tại là nghiêm trọng nhất trong 5 thập kỷ qua.
“Giá chuối có thể sẽ tăng, nhưng chúng tôi đang làm mọi cách để tránh tình trạng trống kệ hàng”, ông Akashi nói. “Toàn ngành chuối đang nỗ lực hết sức để duy trì nguồn cung ổn định”.
Hiện tại, chuối vẫn được cung ứng đến các cửa hàng và một số nhà nhập khẩu đã gom đủ lượng khí ethylene để duy trì trong khoảng 2 – 3 tháng.
Dù vậy, các nhà bán lẻ đang chịu áp lực phải tăng giá để bù đắp cho các chi phí liên quan đến hóa dầu như nhiên liệu, bao bì và vận chuyển.
Năm ngoái, trung bình một hộ gia đình Nhật Bản chi khoảng 5.200 yên (858.000 VNĐ) mua chuối. Giá bán lẻ chuối tại Tokyo đã tăng 4,4% trong năm ngoái và đã tăng hơn 30% kể từ năm 2022, theo dữ liệu từ chính phủ.
Đặc tính sinh học của chuối sau khi thu hoạch đòi hỏi phải có khí ethylene để kích hoạt quá trình chín; nếu không, chúng sẽ không bao giờ mềm, không tạo đường để có vị ngọt và cuối cùng là thối rữa. Các loại trái cây khác như bơ và kiwi cũng cần ethylene để chín, nhưng theo công ty Farmind (đơn vị xử lý khoảng 30% lượng chuối nhập khẩu của Nhật), lượng khí tiêu thụ cho các loại quả này ít hơn nhiều.
Không chỉ ảnh hưởng đến trái cây, thiếu hụt naphtha đang lan rộng sang các ngành công nghiệp khác
Trong ngành thực phẩm, tập đoàn bánh kẹo Calbee vừa phải chuyển sang sử dụng bao bì đen trắng cho sản phẩm khoai tây chiên và các mặt hàng khác do thiếu hụt mực in – loại mực vốn sử dụng chất nhựa chiết xuất từ naphtha.
Điểm yếu của Nhật Bản xuất phát từ việc thiếu các nguồn dầu mỏ trong nước hoặc các đường ống dẫn dầu quốc tế để giảm thiểu tác động của sự gián đoạn vận tải biển. Việc eo biển Hormuz bị tắc nghẽn đã giáng một đòn mạnh vào chuỗi cung ứng hóa dầu của đảo quốc này, biến một cuộc xung đột địa chính trị xa xôi thành cuộc khủng hoảng trên bàn ăn của mỗi gia đình.
Trước tình hình này, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đã lên tiếng trấn an các nhà sản xuất và người tiêu dùng rằng quốc gia này vẫn có đủ nguồn dự trữ naphtha để đáp ứng nhu cầu nội địa cho đến năm tới.
Tuy nhiên, thực tế ép buộc các công ty ủ chín trái cây của Nhật Bản phải ráo riết tìm nguồn cung ethylene thay thế.
Catalytic Generators, một nhà sản xuất có trụ sở tại Virginia (Mỹ), chuyên sản xuất các thiết bị chế tạo khí ethylene từ ngô và các nguyên liệu sinh học thay vì nguồn gốc dầu mỏ, đã bắt đầu xuất khẩu máy phát khí sang Nhật Bản. Công ty này cũng đang tích cực tìm kiếm nhà phân phối độc quyền tại thị trường Nhật.
Trong khi đó, công ty Farmind cảnh báo lượng dự trữ ethylene của họ đang cạn dần và buộc phải tìm kiếm các nhà cung cấp mới cả trong và ngoài nước. Đại diện công ty cho biết một số chi phí liên quan đã tăng gần gấp 10 lần.
“Nếu tình trạng này tiếp tục kéo dài, chuối có thể sẽ biến mất hoàn toàn khỏi bàn ăn của người dân Nhật Bả”, người phát ngôn của Farmind bày tỏ lo ngại.
Việt Nam hiện là một thế lực lớn trong ngành chuối toàn cầu. Việt Nam hiện xuất khẩu khoảng 3 triệu tấn chuối /năm và đã xuất khẩu thành công sang nhiều thị trường khó tính như Nhật Bản hay Hàn Quốc.
Theo Straits Times
