Liên minh châu Âu (EU) đang phải lùi bước trong kế hoạch đưa ra lệnh cấm vĩnh viễn nhập khẩu dầu từ Nga, trong bối cảnh giá năng lượng leo thang do xung đột Trung Đông. Quyết định trì hoãn này phản ánh những sức ép chồng chất mà Brussels đang đối mặt, từ thị trường dầu mỏ bất ổn đến chia rẽ nội bộ giữa các quốc gia thành viên.
Theo kế hoạch ban đầu, Ủy ban châu Âu (EC) dự kiến công bố đề xuất vào ngày 15/4, như một phần trong lộ trình REPowerEU nhằm chấm dứt phụ thuộc vào năng lượng Nga. Tuy nhiên, thời điểm này đã bị gỡ khỏi lịch trình. Người phát ngôn về năng lượng của EC, Anna-Kaisa Itkonen, cho biết hiện chưa thể đưa ra mốc thời gian mới, dù khẳng định Brussels vẫn cam kết theo đuổi đề xuất.
Nguyên nhân chính của sự trì hoãn đến từ những biến động địa chính trị mới. Các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran đã làm rung chuyển thị trường năng lượng, đồng thời khiến eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển chiếm tới 1/5 nguồn cung dầu và khí hóa lỏng toàn cầu, gần như bị đóng cửa. Hệ quả là giá dầu Brent duy trì trên ngưỡng 100 USD/thùng trong nhiều ngày, gây áp lực lớn lên các nền kinh tế tiêu thụ.
Tín hiệu hạ nhiệt hiếm hoi xuất hiện khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố đã có “những cuộc trao đổi hiệu quả” với Iran, dù phía Tehran lập tức bác bỏ. Dù vậy, phát biểu này vẫn kéo giá dầu Brent từ 112 USD xuống còn khoảng 102 USD/thùng. Song song đó, Washington cũng nới lỏng một phần lệnh trừng phạt đối với dầu Nga nhằm ổn định thị trường - động thái khiến nhiều nước châu Âu bất bình.
Bất chấp việc lùi thời điểm công bố, EC khẳng định lập trường không thay đổi. Dẫn lời Chủ tịch Ursula von der Leyen, Brussels nhấn mạnh việc quay trở lại sử dụng nhiên liệu hóa thạch từ Nga sau khi chiến tranh Ukraine kết thúc sẽ là một “sai lầm chiến lược”.
Trở ngại lớn khác nằm ở sự phản đối từ Hungary và Slovakia, hai quốc gia thành viên vẫn duy trì nhập khẩu dầu Nga. Trước đây, EU đã áp lệnh cấm dầu Nga theo cơ chế trừng phạt, song phải gia hạn mỗi 6 tháng và cần sự đồng thuận tuyệt đối. Hungary và Slovakia được miễn trừ vô thời hạn, EC cho phép tiếp tục mua dầu.
Chính vì vậy, đề xuất mới được xây dựng theo hướng luật năng lượng, chỉ cần thông qua theo đa số đủ điều kiện, nhằm tránh nguy cơ bị phủ quyết và bịt các “kẽ hở” pháp lý. Đây được xem là bước đi then chốt để EU chấm dứt hoàn toàn dòng dầu Nga trong dài hạn.
Trong khuôn khổ REPowerEU, EU trước đó đã thông qua lệnh cấm nhập khẩu khí đốt Nga. Khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) sẽ bị loại bỏ vào cuối năm 2026, còn khí qua đường ống chấm dứt vào mùa thu 2027. Tuy nhiên, Hungary và Slovakia đã khởi kiện quyết định này và cảnh báo sẽ tiếp tục hành động pháp lý nếu lệnh cấm dầu được xúc tiến.
Căng thẳng giữa hai nước này với Ukraine càng làm tình hình thêm phức tạp. Trọng tâm tranh chấp là đường ống Druzhba, di sản từ thời Liên Xô, vốn vận chuyển dầu Nga giá rẻ qua lãnh thổ Ukraine tới Trung Âu. Kyiv cho biết cơ sở hạ tầng đã bị hư hại nặng do Nga gây ra hồi cuối tháng 1 và cần sửa chữa trước khi vận hành trở lại.
Dẫu vậy, Budapest và Bratislava bác bỏ lập luận này, cho rằng đường ống bị đóng vì “động cơ chính trị”, đặc biệt trong bối cảnh Hungary chuẩn bị bầu cử vào ngày 12/4. Tranh cãi kéo dài đã khiến một khoản vay trị giá 90 tỷ euro dành cho Ukraine rơi vào bế tắc.
Theo Euronews
