Nhật thực toàn phần năm 2026 sẽ diễn ra vào thứ Tư, ngày 12 tháng 8, khi bóng của mặt trăng quét qua Bắc Cực, Greenland, Iceland và miền bắc Tây Ban Nha. Đây là lần nhật thực toàn phần đầu tiên có thể nhìn thấy từ lục địa Châu Âu kể từ năm 1999.
Đối với hàng chục triệu người nằm trong đường đi của vùng bóng tối toàn phần, đây sẽ là sự kiện thiên văn không giống bất kỳ sự kiện nào mà hầu hết họ từng chứng kiến. Bên ngoài dải hẹp đó, một hiện tượng nhật thực một phần rộng lớn hơn sẽ bao trùm gần như toàn bộ Châu Âu, phần lớn Bắc Mỹ và các khu vực phía tây bắc Châu Phi. Mặt trời ở những nơi đó sẽ không bao giờ biến mất hoàn toàn.
Khoảng cách giữa việc quan sát nhật thực một phần và đứng bên trong vùng toàn phần là vô cùng lớn. Nhật thực một phần làm mờ ánh sáng đi một chút và đòi hỏi phải đeo kính xem nhật thực trong suốt thời gian diễn ra. Nhật thực toàn phần biến ban ngày thành một buổi chạng vạng kỳ lạ, không màu trong vài phút và hé lộ bầu khí quyển bên ngoài vốn thường ngày bị ẩn đi của mặt trời.
Nhật thực toàn phần sắp tới diễn ra ở đâu và khi nào?
Nhật thực toàn phần tiếp theo diễn ra vào thứ Tư, ngày 12 tháng 8 năm 2026. Đường đi của vùng toàn phần chạy từ Bắc Cực qua Greenland, Iceland và miền bắc Tây Ban Nha trước khi kết thúc lúc hoàng hôn trên một góc nhỏ của Bồ Đào Nha.
Bóng của mặt trăng lần đầu chạm vào Trái Đất ở vùng Viễn Bắc nước Nga và băng qua Bắc Cực gần Bắc Cực địa cầu. Nó quét qua Greenland trước khi đến miền tây Iceland. Tại đó, đường đi bao trùm các vịnh hẹp Westfjords, bán đảo Snaefellsnes, thủ đô Reykjavik và bán đảo Reykjanes. Điều đó mang lại cho Iceland trận nhật thực toàn phần đầu tiên kể từ năm 1954 và Reykjavik lần đầu tiên kể từ năm 1433.
Bóng tối sau đó vượt qua vùng biển mở và đến Tây Ban Nha vào đầu buổi tối, đi qua A Coruña, Bilbao, Zaragoza, Valencia và Palma de Mallorca trước khi đi ra ngoài qua Biển Balearic. Vì nhật thực xảy ra quá gần hoàng hôn ở Tây Ban Nha, mặt trời nằm ở vị trí thấp trên đường chân trời trong thời gian toàn phần. Những người săn nhật thực đôi khi gọi sự kết hợp đó là nhật thực giờ vàng.
Không phải mọi thành phố của Tây Ban Nha đều chứng kiến được toàn bộ màn trình diễn. Madrid và Barcelona nằm ngay bên ngoài đường đi của vùng toàn phần và sẽ chứng kiến một hiện tượng nhật thực một phần sâu khoảng 99%, tức không bao giờ tạo ra bóng tối thực sự. Quy tắc tương tự áp dụng ở mọi nơi gần rìa của con đường. Chỉ vài km có thể phân định bầu trời tối sầm hoàn toàn với bầu trời nơi một dải sáng của mặt trời vẫn hiển thị rõ ràng trong suốt thời gian diễn ra nhật thực.
Thời gian nhật thực toàn phần kéo dài lâu nhất trên vùng biển rộng tây nam Iceland, nơi nó dự kiến sẽ diễn ra trong 2 phút 18 giây, mức tối đa cho lần nhật thực này. Trên đất liền, tầm nhìn dài nhất là dọc theo vách đá Latrabjarg của Iceland, vào khoảng 2 phút 13 giây. Reykjavik có khoảng 1 phút bóng tối, bắt đầu lúc khoảng 5 giờ 48 phút chiều giờ địa phương. Miền bắc Tây Ban Nha chứng kiến khoảng thời gian tương tự, gần 1 phút 30 giây, ngắn hơn một chút do góc thấp của mặt trời gần hoàng hôn.
Đây là nhật thực toàn phần đầu tiên có thể nhìn thấy từ lục địa Châu Âu kể từ năm 1999 và là lần đầu tiên ở bất cứ đâu trên Trái Đất kể từ nhật thực Bắc Mỹ ngày 8 tháng 4 năm 2024. Bất kỳ ai ở bên ngoài đường đi sẽ thấy nhật thực một phần thay thế, bao gồm phần lớn Hoa Kỳ, Canada, Vương quốc Anh và phần còn lại của Châu Âu lục địa. Thời gian chuyển từ buổi sáng ở Alaska và miền bắc Canada sang buổi trưa ở miền trung Hoa Kỳ, sau đó là buổi tối ở Tây Âu và các vùng của Châu Africa.
Nguyên nhân gây ra nhật thực
Nhật thực xảy ra khi mặt trăng đi ngang trực tiếp giữa Trái Đất và mặt trời, chặn ánh sáng mặt trời và đổ bóng lên một phần bề mặt Trái Đất. Hiện tượng này chỉ có thể xảy ra vào ngày trăng non, khi mặt trăng nằm giữa Trái Đất và mặt trời thay vì nằm ở phía đối diện.
Nhật thực không xảy ra hàng tháng vì quỹ đạo của mặt trăng nghiêng khoảng 5 độ so với quỹ đạo của Trái Đất xung quanh mặt trời. Hầu hết các kỳ trăng non đều đi qua ngay phía trên hoặc phía dưới mặt trời trên bầu trời thay vì nằm trực tiếp trước nó. Nhật thực đòi hỏi mặt trăng phải cắt qua mặt phẳng quỹ đạo của Trái Đất, tại các điểm gọi là các giao điểm, cùng lúc nó là trăng non. Sự kết hợp đó chỉ xảy ra vài lần một năm.
Có ba loại nhật thực, và sự khác biệt nằm ở khoảng cách. Nhật thực toàn phần xảy ra khi mặt trăng ở gần Trái Đất đến mức nó che khuất hoàn toàn mặt trời, làm đen hoàn toàn dọc theo một con đường hẹp. Nhật thực hình khuyên xảy ra khi mặt trăng ở xa Trái Đất hơn, gần điểm xa nhất trên quỹ đạo của nó, vì vậy nó vẫn trông nhỏ hơn mặt trời. Điều đó để lại một vành đai sáng, thường được gọi là vòng lửa, hiển thị xung quanh rìa. Nhật thực một phần xảy ra khi mặt trăng chỉ che khuất một phần mặt trời, xảy ra trên một khu vực rộng lớn hơn bao quanh đường đi của bất kỳ nhật thực toàn phần hoặc hình khuyên nào.
Nhật thực một phần xảy ra vài lần một năm. Nhật thực toàn phần hiếm hơn, xảy ra khoảng 12 đến 18 tháng một lần trên toàn cầu. Tuy nhiên, bất kỳ vị trí nào cũng có thể phải đợi hàng thập kỷ hoặc hàng thế kỷ giữa các lần nhật thực toàn phần ghé thăm, đó là lý do tại sao nhật thực toàn phần của Reykjavik vào tháng 8 này là lần đầu tiên sau 600 năm.
Hầu hết các nhật thực toàn phần rơi vào khoảng thời gian từ 2 đến 4 phút. Bản thân đường đi của vùng toàn phần thường rộng từ 100 đến 200 km, thu hẹp hơn nữa về phía các cạnh phía bắc và phía nam của nó.
Nguồn: QZ
