Đỉnh cao của tác phẩm chính là lần Hoa Sơn luận kiếm thứ ba, dấu mốc khép lại thời kỳ huy hoàng của các tuyệt đỉnh cao thủ Trung Nguyên. Khác với những cuộc tỷ thí sinh tử xuyên suốt truyện, Hoa Sơn luận kiếm luôn được xem là nơi quy tụ những nhân vật đứng ở đỉnh cao võ học.
Trong toàn bộ thế giới kiếm hiệp Kim Dung, sự kiện này chỉ diễn ra ba lần. Lần đầu, Vương Trùng Dương đánh bại quần hùng để trở thành thiên hạ đệ nhất. Lần thứ hai, Âu Dương Phong dù rơi vào trạng thái tẩu hỏa nhập ma vẫn giành chiến thắng. Đến lần cuối, các cao thủ không còn phân định bằng thắng bại mà cùng suy tôn Chu Bá Thông là người có võ công cao nhất.
Dẫu vậy, nhiều ý kiến cho rằng danh hiệu người mạnh nhất vào cuối truyện nên thuộc về Dương Quá. Sau nhiều năm tôi luyện, chàng đã đứng ngang hàng với những bậc đại tông sư như Quách Tĩnh, Hoàng Dược Sư, Nhất Đăng đại sư và Chu Bá Thông. Xét về nội lực tích lũy, các bậc tiền bối có thể nhỉnh hơn, nhưng tuổi tác khiến họ khó duy trì phong độ trong những cuộc giao đấu kéo dài nhiều ngày như các kỳ Hoa Sơn luận kiếm trước.
Chính vì thế, Dương Quá thường được xem là ứng viên sáng giá nhất cho vị trí đệ nhất thiên hạ. Tuy nhiên, Kim Dung dường như đã cài cắm một nhân vật khác mà nhiều phiên bản phim truyền hình không khai thác đầy đủ, đó là Giác Viễn, vị tăng nhân phụ trách Tàng Kinh Các của Thiếu Lâm.
Dương Quá và Tiểu Long Nữ trong Thần Điêu Đại Hiệp.
Sau khi Hoa Sơn luận kiếm kết thúc, Dương Quá là người rời Hoa Sơn sau cùng. Đúng lúc ấy, một tiếng quát vang vọng giữa núi rừng yêu cầu những kẻ đánh cắp kinh thư phải xuất hiện. Điều khiến Dương Quá bất ngờ không nằm ở nội dung, mà ở nội lực ẩn chứa trong âm thanh. Chỉ bằng một tiếng gọi, người phát ra đã bộc lộ công lực tinh thuần đến mức ngay cả Dương Quá cũng phải thừa nhận chưa từng gặp đối thủ nào như vậy.
Chủ nhân của tiếng gọi ấy chính là Giác Viễn. Tuy không nổi danh trên giang hồ, ông lại âm thầm tu luyện Cửu Dương Chân Kinh, tuyệt học nội công về sau có ảnh hưởng sâu rộng đến toàn bộ dòng thời gian của thế giới kiếm hiệp Kim Dung. Khi Doãn Khắc Tây và Tiêu Tương Tử lấy cắp bộ kinh khỏi Thiếu Lâm, Giác Viễn được giao trọng trách truy tìm.
Sự kiện này cũng mở ra mắt xích quan trọng nối Thần Điêu Đại Hiệp với Ỷ Thiên Đồ Long Ký. Trong hành trình truy đuổi, Dương Quá đã giúp đỡ Trương Quân Bảo – thiếu niên sau này trở thành Trương Tam Phong – đánh bại Doãn Khắc Tây. Tuy nhiên, Cửu Dương Chân Kinh vẫn thất lạc vì tên trộm giấu bộ kinh trong bụng một con vượn trước khi chết, còn lời trăng trối về nơi cất giấu lại bị truyền đạt sai lệch.
Không lâu sau, Trương Quân Bảo bị Thiếu Lâm phát hiện lén học võ và đứng trước nguy cơ bị phế bỏ toàn bộ công lực. Giác Viễn đã bất chấp giới luật để đưa cậu rời khỏi chùa. Trên đường đào thoát, vị cao tăng liên tục đọc thuộc lòng khẩu quyết Cửu Dương Chân Kinh. Chính những câu tâm pháp ấy đã trở thành nền tảng giúp Trương Quân Bảo ngộ đạo, sau này sáng lập phái Võ Đang và trở thành Trương Tam Phong – một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất lịch sử võ lâm.
Nhiều độc giả cho rằng Giác Viễn mới là nhân vật sở hữu nền tảng võ công thâm sâu.
Bởi vậy, giá trị của Giác Viễn không nằm ở số lần xuất thủ hay những trận quyết đấu nổi tiếng. Điều khiến nhân vật này được đánh giá cao là cảnh giới nội công thâm hậu đến mức khiến Dương Quá cũng phải kinh ngạc. Đồng thời, ông còn giữ vai trò cầu nối giữa hai bộ tiểu thuyết lớn của Kim Dung, đặt nền móng cho sự ra đời của Võ Đang và sự truyền thừa của Cửu Dương Chân Kinh.
Nếu chỉ xét thành tích giao đấu, Dương Quá vẫn là một trong những cao thủ xuất sắc nhất cuối Thần Điêu Đại Hiệp. Thế nhưng, khi nhìn dưới góc độ cảnh giới nội lực và tầm ảnh hưởng đối với toàn bộ hệ thống võ học Kim Dung, nhiều độc giả cho rằng Giác Viễn mới là nhân vật sở hữu nền tảng võ công thâm sâu, thậm chí còn vượt lên trên vị Thần Điêu Đại Hiệp.
T.Lâm (T/h)
