Thực tế, ý tưởng hình thành một tổ hợp đường sắt quy mô lớn tại Ngọc Hồi đã xuất hiện từ hơn 20 năm trước và liên tục được nhắc lại trong nhiều quy hoạch giao thông quốc gia cũng như của Hà Nội.
Theo Bộ GTVT (nay là Bộ Xây dựng), dự án tuyến đường sắt Yên Viên - Ngọc Hồi cùng tổ hợp ga Ngọc Hồi đã được Thủ tướng chấp thuận chủ trương đầu tư từ năm 2004. Sau đó, dự án được phê duyệt giai đoạn 1 vào năm 2008 và tiếp tục điều chỉnh năm 2017.
Ngay từ giai đoạn nghiên cứu ban đầu, Ngọc Hồi đã được xác định là đầu mối đường sắt phía Nam Hà Nội, nơi tập trung các chức năng ga hành khách, ga hàng hóa, depot, xưởng đầu máy toa xe và bảo dưỡng hạ tầng đường sắt.
Cuối năm 2014, Hà Nội chính thức công bố quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 khu tổ hợp ga Ngọc Hồi.
Theo quy hoạch, khu vực nghiên cứu có diện tích hơn 170 ha, trong đó vùng lõi hơn 114 ha với đầy đủ các chức năng của một đầu mối đường sắt quốc gia hiện đại, bao gồm ga khách, ga hàng hóa, depot metro, xí nghiệp đầu máy, toa xe và các trung tâm bảo trì kỹ thuật.
Đến năm 2017, đề xuất di dời ga Hà Nội lại tiếp tục thu hút sự quan tâm khi Thiếu tướng Phạm Xuân Bình, Phó Giám đốc Công an thành phố Hà Nội đã có đề xuất di dời tuyến đường sắt liên tỉnh và Ga Hà Nội ra khỏi nội đô để hạn chế ùn tắc và tai nạn giao thông tại Hội nghị sơ kết công tác an toàn giao thông.
“Ga Hà Nội cũng là một nơi thu hút đáng kể các chuyến đi và đến của người dân bằng đường sắt. Ủy ban Nhân dân thành phố và các cơ quan chức năng Trung ương xem xét, di dời Ga Hà Nội ra khỏi khu vực trung tâm thành phố nhằm xóa bỏ hẳn đường sắt liên tỉnh trong khu vực nội thành,” Thiếu tướng Bình kiến nghị.
Đến năm 2022, Bộ GTVT tiếp tục công bố phương án di dời hạ tầng đường sắt quốc gia tại ga Hà Nội và ga Giáp Bát để bàn giao mặt bằng phục vụ dự án metro Yên Viên - Ngọc Hồi.
Trong thời gian thực hiện dự án tổ hợp ga Ngọc Hồi (huyện Thanh Trì cũ), toàn bộ cơ sở hạ tầng đường sắt quốc gia như các ga Hà Nội, Giáp Bát sẽ được di dời tạm thời về ga Thường Tín.
Tuy nhiên, sau nhiều năm, dự án vẫn chưa thể triển khai đồng bộ do vướng mắc về nguồn vốn, thủ tục đầu tư và việc phân định trách nhiệm giữa các cơ quan liên quan.
Theo quy hoạch mạng lưới đường sắt và quy hoạch giao thông Hà Nội thời điểm đó, sau khi các chức năng kỹ thuật được chuyển ra Ngọc Hồi, ga Hà Nội vẫn được duy trì với vai trò ga hành khách trung tâm, kết nối đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị và các loại hình vận tải công cộng khác.
Nếu các đề xuất trước đây chủ yếu xuất phát từ quy hoạch giao thông và phát triển mạng lưới đường sắt, thì đề xuất mới của Vingroup xuất hiện trong bối cảnh Hà Nội mở rộng Quốc lộ 1A đoạn qua khu vực nội đô.
Theo đó, Vingroup kiến nghị sớm di dời ga Hà Nội xuống Ngọc Hồi hoặc vị trí phù hợp khác nhằm đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng cho dự án mở rộng Quốc lộ 1A.
Doanh nghiệp cho biết dự án mở rộng Quốc lộ 1A đã khởi công từ ngày 19/5. Để bảo đảm mục tiêu hoàn thành đúng tiến độ, việc thu hồi mặt bằng, đặc biệt là khu vực tuyến đường sắt hiện hữu từ ga Hà Nội đến Ngọc Hồi, cần được hoàn tất trong năm 2026.
Hiện nay các tàu khách tuyến đường sắt Bắc Nam đón/trả khách từ ga Hà Nội đến các tỉnh miền Trung, miền Nam đi song song với Quốc lộ 1. Đoạn ga Hà Nội - ga Ngọc Hồi nằm trong khu vực dự án mở rộng Quốc lộ 1 lên 16 làn xe.
Tuyến đường dài khoảng 36,3 km, đi qua 18 phường, xã, có điểm đầu tại nút giao hầm Kim Liên và điểm cuối kết nối với Cầu Giẽ, thuộc xã Chuyên Mỹ.
Theo quy hoạch, tuyến đường có mặt cắt ngang 90 m, gồm 10 làn xe chính và 6 làn đường song hành. Dự án dự kiến hoàn thành và đưa vào khai thác trong năm 2027.
Liên quan đến đề xuất của Vingroup Văn phòng Chính phủ vừa có văn bản gửi Bộ Xây dựng và UBND TP Hà Nội, truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc liên quan đến đề xuất của Vingroup.
Theo đó, Phó Thủ tướng giao Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với UBND TP Hà Nội và các bộ, ngành liên quan xem xét kiến nghị của Vingroup để giải quyết theo thẩm quyền và quy định pháp luật. Trường hợp vượt thẩm quyền, Bộ Xây dựng báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định theo đúng quy trình, thủ tục.
Phó Thủ tướng yêu cầu đánh giá kỹ các tác động đến hoạt động vận tải, chi phí xã hội, nguy cơ ùn tắc giao thông, hoạt động sản xuất kinh doanh của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR), cũng như đời sống và việc làm của người lao động khi dịch chuyển chức năng ga đầu mối từ ga Hà Nội về ga Ngọc Hồi, trong bối cảnh hạ tầng kết nối khu vực này chưa được đầu tư đồng bộ.
Phó Thủ tướng cũng yêu cầu đánh giá, so sánh các phương án đầu tư để lựa chọn phương án tối ưu, hiệu quả. Trường hợp triển khai theo phương thức đối tác công tư (PPP), việc lựa chọn nhà đầu tư phải tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật, bảo đảm công khai, minh bạch, tránh thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước.
