“Chim chóc không có thật”– thuyết âm mưu nổi tiếng của Gen Z cho rằng chính phủ đã tiêu diệt toàn bộ loài bồ câu để thay thế bằng flycam – dường như đang tiến gần hơn tới thực tại.
Dù không liên quan đến một cuộc thảm sát loài chim nào, nhưng một "nghi phạm" đầy tiềm năng đang thực sự phát triển các thiết bị bồ câu điều khiển từ xa cho những mục đích đen tối hơn nhiều.
Theo T-Invariant , startup mang tên Neiry Group tuyên bố đã thu hút được "nguồn vốn ở quy mô chưa từng thấy trong lịch sử ngành khoa học thần kinh Nga". Đáng chú ý, dự án này được cho là có liên kết với Viện Trí tuệ Nhân tạo thuộc Đại học Tổng hợp Moscow (MSU).
Dự án biodrone PJN-1 và những hoài nghi
Hiện tại, vẫn chưa có bất kỳ báo cáo khoa học chính thức nào được công bố để chứng minh tính hiệu quả, hay thậm chí là sự tồn tại của các thiết bị bồ câu sinh học (biodrones) mã hiệu PJN-1 của Nga.
Tuy nhiên, đội ngũ cố vấn khoa học của startup này lại quy tụ những cái tên "nặng ký", điển hình là Mikhail Lebedev – chuyên gia về giao diện não người - máy tính, đồng tác giả của nhiều nghiên cứu trên các tạp chí danh giá như Nature và Science Translational Medicine .
Cuối năm 2025, startup này đã chia sẻ các đoạn video thử nghiệm về biodrone, trong đó những chú chim bồ câu dường như bay theo chỉ dẫn của người điều khiển. Trên website chính thức, Neiry Group tự giới thiệu là một “công ty deeptech quốc tế” có trụ sở tại Dubai và Moscow.
Doanh nghiệp này khẳng định họ sử dụng chim thật được cấy ghép giao diện thần kinh, kết hợp với “các mô-đun hình ảnh điện tử siêu nhỏ đặt trong một bộ phận dạng ba lô nhỏ trên lưng”. Những thiết bị này có thể được ứng dụng trong các tình huống mà drone cơ học gặp hạn chế về phạm vi hoạt động, trọng lượng hoặc các rào cản kỹ thuật khác.
Theo Neiry Group, giao diện này sẽ tạo ra các kích thích nhẹ lên những vùng não bộ nhất định, khiến con chim ưu tiên bay theo một hướng cụ thể, trong khi các hành vi khác vẫn diễn ra tự nhiên.
Một chiếc biodrone như vậy không cần pin và có thể bay quãng đường lên tới 400km mỗi ngày mà không cần nghỉ ngơi. Website của công ty cũng tiết lộ một chi nhánh khác đang thử nghiệm chip thần kinh trên bò để tăng sản lượng sữa.
Bóng ma từ thất bại của dự án dẫn đường tên lửa
Nếu không có các nghiên cứu khoa học được bình xét kỹ lưỡng, rất khó để đánh giá liệu công nghệ này có thực sự hoạt động hay không, trang Cyber News nhận định. Cho đến nay, dự án biodrone của Nga nghe có vẻ rất giống phong trào châm biếm “Chim chóc không có thật” tại Mỹ – nơi người ta rêu rao rằng chính phủ đã thay thế toàn bộ chim bằng các bản sao robot để theo dõi công chúng.
Khi những video đầu tiên về "bồ câu drone" của Nga xuất hiện, phong trào này đã đăng tải trên X (Twitter) rằng họ tin đây là sản phẩm của AI. Tuy nhiên, thuyết âm mưu này có thể đã được truyền cảm hứng một phần từ một dự án có thật trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh mang tên Project Pigeon (Dự án Bồ câu).
Dẫn đầu bởi nhà khoa học hành vi Burrhus Frederic Skinner, dự án này nhằm biến chim bồ câu thành thiết bị dẫn đường cho tên lửa. Theo tạp chí Smithsonian , Skinner đã chế tạo một khoang mũi tên lửa gắn ba màn hình điện tử và ba buồng lái nhỏ cho chim bồ câu. Ông đã huấn luyện chúng nhận diện mục tiêu và mổ vào màn hình để điều chỉnh hướng bay. Dù nhận được kinh phí ban đầu từ Ủy ban Nghiên cứu Quốc phòng, ý tưởng của Skinner cuối cùng vẫn thất bại.
Gần đây hơn, một nghiên cứu năm 2024 đăng trên tạp chí Science đã mô tả một robot bay mô phỏng sinh học gồm khung xương nhân tạo và lông vũ thật, giúp đôi cánh và đuôi có thể xòe ra và thực hiện các động tác uyển chuyển như chim thật.
"Ngõ cụt" của công nghệ biodrone
Trong bài viết trên blog Eyes in the Skies , chuyên gia chính sách quốc phòng Mark K. nhận định rằng ý tưởng về biodrone bồ câu là một “ngõ cụt” vì nó không thể vận hành ở quy mô lớn hoặc tồn tại trong các điều kiện tác chiến khắc nghiệt.
Dù có những nghiên cứu thực tế chứng minh kích thích thần kinh có thể ảnh hưởng đến chuyển động của loài chim, ông nhấn mạnh rằng: “Tác động đến hướng đi không có nghĩa là điều khiển chính xác”.
“Trong môi trường drone, ‘gần đúng’ không phải là tiêu chuẩn. Các nhiệm vụ đòi hỏi sự tuân thủ tuyệt đối lộ trình, khả năng bay chờ có thể dự đoán, cảm biến hướng tâm ổn định và truyền dữ liệu liên tục,” bài viết nhấn mạnh.
Tác giả lập luận rằng tác chiến không người lái hiện đại đang hướng tới các hệ thống rẻ tiền, dễ sản xuất hàng loạt và có thể thay thế dễ dàng. Ngược lại, biodrone lại hội tụ đủ các yếu tố bất lợi: “mong manh, khó chế tạo hàng loạt, gây tranh cãi về đạo đức và hiệu quả vận hành thấp”.
