Dù cả Mỹ và Iran đều tỏ ra lạc quan rằng họ đang tiến rất gần tới một thỏa thuận, hai bên lại đưa ra những mô tả khác nhau về nội dung cũng như thời điểm ký kết.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố hôm thứ Bảy rằng một thỏa thuận với Iran “được lên lịch ký vào ngày mai” (14/6), đồng thời khẳng định rằng ngay sau khi ký kết, eo biển Hormuz sẽ mở cửa cho tất cả các bên lưu thông.
Ông nói thêm rằng ông hy vọng quá trình này sẽ diễn ra nhanh chóng, thuận lợi và suôn sẻ, nhưng cũng cảnh báo rằng nếu không thành công thì “Mỹ vẫn còn lựa chọn cuối cùng”.
Hình ảnh từ máy bay không người lái cho thấy các tàu neo đậu tại eo biển Hormuz nhìn từ Musandam. (Ảnh: Reuters)
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif - một trong những bên trung gian quan trọng cũng cho biết các bên hiện đang tiến gần tới thỏa thuận hòa bình hơn bao giờ hết. Theo ông, các điều khoản cuối cùng của thỏa thuận có thể được hoàn tất trong vòng 24 giờ tới.
Tuy nhiên, phía Iran lại đưa ra thông điệp thận trọng hơn.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) bác bỏ thông tin Tehran sẽ ký thỏa thuận với Mỹ vào 14/6 và chỉ trích điều mà họ gọi là sự thúc ép bất thường của ông Trump.
IRGC cho rằng việc ấn định thời điểm ký kết đang trở thành một phép thử đối với đoàn đàm phán Iran. Lực lượng này nhấn mạnh tuyên bố của ông Trump được đưa ra trong khi Tehran nhiều lần khẳng định văn bản ghi nhớ vẫn chưa hoàn tất và việc ký kết vào Chủ nhật chắc chắn sẽ không diễn ra.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmaeil Baghaei, cũng phát biểu hôm 13/6 - theo hãng tin bán chính thức Tasnim - rằng thỏa thuận khung sẽ không được ký vào ngày mai.
Tuy nhiên, ông không loại trừ khả năng việc ký kết sẽ diễn ra trong vài ngày sau đó.
Theo Baghaei, “khả năng điều đó xảy ra trong những ngày tới vẫn còn. Tuy nhiên, do phía bên kia có những thay đổi khó đoán, chúng tôi cần thận trọng với mọi tuyên bố liên quan tới tiến trình này”.
Bên cạnh đó, theo các nguồn tin am hiểu vấn đề, kế hoạch ký bản ghi nhớ theo hình thức trực tuyến được thúc đẩy trong vòng một ngày qua nhằm chốt thỏa thuận càng nhanh càng tốt và tránh các yếu tố bất ngờ vào phút chót làm đổ vỡ tiến trình.
Tuần trước, Tổng thống Trump từng cho biết ông kỳ vọng lễ ký sẽ diễn ra trực tiếp tại châu Âu với sự tham dự của Phó Tổng thống JD Vance đại diện phía Mỹ. Tuy nhiên, kế hoạch đó cuối cùng đã không thành hiện thực.
Một phần nguyên nhân đến từ yếu tố lịch trình.
Theo thông lệ an ninh và bảo đảm tính liên tục trong điều hành, tổng thống và phó tổng thống Mỹ không cùng đi công du nước ngoài trong cùng thời điểm. Trong khi đó, ông Trump dự kiến lên đường tới Pháp tham dự hội nghị G7 vào sáng thứ Hai, khiến việc bố trí để ông Vance tham gia lễ ký tại châu Âu rồi quay lại đúng lịch trở nên khó khăn.
Vì vậy, phương án ký điện tử được đưa ra nhằm hoàn tất thỏa thuận.
Một số bên trung gian lo ngại rằng việc chậm ký kết sẽ làm gia tăng nguy cơ xuất hiện biến cố hoặc khiến một trong hai bên thay đổi lập trường.
Dù vậy, hiện Washington và Tehran vẫn đưa ra những mô tả chưa hoàn toàn thống nhất về nội dung thỏa thuận, đặc biệt là mức độ nới lỏng tài chính mà Iran sẽ nhận được. Hiện chưa rõ đây chỉ là khác biệt trong cách truyền thông ra công chúng hay là dấu hiệu của những bất đồng sâu hơn có thể khiến thỏa thuận đổ vỡ.
Trên thực địa, Washington cho biết Tehran vẫn tiếp tục nhắm vào các tàu hoạt động tại eo biển Hormuz. Quân đội Mỹ được cho là đã bắn hạ hai máy bay không người lái tấn công của Iran.
Ông Trump sau đó đăng trên mạng xã hội rằng việc Iran tiếp tục nhắm vào tàu thuyền trong khu vực là “hoàn toàn không thể chấp nhận được”.
Theo CNN, các nhà đàm phán của Qatar phối hợp cùng phía Mỹ đã bay tới Tehran vào sáng Chủ nhật nhằm hỗ trợ các bên hoàn thiện những bước cuối cùng của thỏa thuận.
Sự tham gia của Qatar cho thấy các nỗ lực trung gian đang được đẩy nhanh nhằm đưa tiến trình đàm phán đến kết quả cuối cùng trong thời gian ngắn nhất.
