Người dân Costa Rica đang mua xe điện tính trên đầu người nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác ở Tây bán cầu, theo NY Times . Đây là một thực tế không gây ngạc nhiên cho bất kỳ ai vừa ghé qua Croc Skywalk — một điểm du lịch nổi tiếng nằm trên một dòng sông chảy chậm, nơi du khách thường tụ tập để ngắm nhìn những đàn cá sấu phơi nắng.
Tại bãi đỗ xe bên ngoài một cửa hàng lưu niệm cách thủ đô San José khoảng một tiếng rưỡi lái xe về phía Nam, vô số xe điện đang dừng đỗ.
Phần lớn trong số đó là sản phẩm của các hãng xe Trung Quốc như Geely và BYD. Nhiều chiếc xe đang cắm sạc tại một dãy trụ sạc bóng loáng, trong khi chủ nhân của chúng mải mê quan sát một chú cá sấu cô độc đang thư thả dưới làn nước đục.
Costa Rica là một ví dụ điển hình cho thấy xe điện đang nhanh chóng trở nên phổ biến tại nhiều quốc gia có nền kinh tế khiêm tốn, vốn không nằm trong các thị trường ô tô khổng lồ như Mỹ, Châu Âu hay Trung Quốc. Có những dấu hiệu cho thấy xung đột tại Iran - sự kiện đã đẩy giá xăng dầu tăng vọt - đang thúc đẩy xu hướng này diễn ra mạnh mẽ hơn.
Cơn sốt xe điện
Theo công ty nghiên cứu Benchmark Mineral Intelligence, doanh số bán xe điện tại Mỹ Latinh, Châu Phi và phần lớn Châu Á đã tăng vọt 79% vào tháng 3 so với cùng kỳ năm ngoái. Tính riêng cả năm 2025, doanh số xe điện tại các quốc gia này đã tăng trưởng 48%.
Tổng cộng, xe điện chiếm tới 18% tổng doanh số xe mới tại Costa Rica trong ba tháng đầu năm nay, chỉ đứng sau Uruguay trong khu vực Mỹ Latinh. Con số này cao gấp ba lần so với Hoa Kỳ, nơi Tesla đã mở màn cuộc cách mạng xe điện hiện đại cách đây khoảng 14 năm với dòng Model S.
Chính phủ Costa Rica, Ethiopia, Uruguay và nhiều quốc gia khác đang thúc đẩy xe điện như một chiến lược để giảm bớt sự phụ thuộc vào dầu mỏ nhập khẩu — vốn là gánh nặng cho nền kinh tế và làm cạn kiệt dự trữ ngoại hối quý giá. Costa Rica không phải là quốc gia sản xuất dầu và họ tạo ra gần như toàn bộ điện năng từ thủy điện.
Costa Rica cũng cho thấy điều gì sẽ xảy ra khi một thị trường không có rào cản đối với các loại xe giá rẻ do Trung Quốc sản xuất. BYD, Geely, MG và hàng chục thương hiệu Trung Quốc khác đã nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường vốn từng bị thống trị bởi các hãng xe Nhật Bản, Mỹ và Châu Âu. Các mẫu xe từ các nhà sản xuất phương Tây, bao gồm cả Tesla, thực tế gần như "vắng bóng".
Theo Asomove, một hiệp hội xe điện tại Costa Rica, hiện có ít nhất ba mẫu xe điện Trung Quốc đang được bán với giá dưới 20.000 USD. Xe điện đang ngày càng trở nên vừa túi tiền hơn ở những quốc gia như Costa Rica — nơi có mức sống cao so với tiêu chuẩn Trung Mỹ nhưng thu nhập bình quân đầu người chỉ bằng khoảng 1/4 so với Hoa Kỳ.
Khi Asomove khảo sát các thành viên, "70% cho biết họ chuyển sang dùng xe điện vì mục đích tiết kiệm, không phải vì môi trường hay sức khỏe — mà là để tiết kiệm tiền," bà Silvia Rojas, Giám đốc điều hành của tổ chức cho biết.
Xét về nhiều khía cạnh, Costa Rica là mảnh đất lý tưởng cho xe điện. Hầu hết người dân có quãng đường di chuyển ngắn, và với một số loại xe, họ có thể lái từ trung tâm San José ra bờ biển Thái Bình Dương và quay về mà không cần sạc lại.
Costa Rica bắt đầu khuyến khích sở hữu xe điện từ năm 2018 bằng cách miễn thuế và phí. Hiện tại, khi giá dầu ở mức cao, chính sách này tỏ ra vô cùng hợp lý.
Dù vậy, việc sở hữu xe điện vẫn đòi hỏi sự kiên nhẫn. Tại Croc Skywalk, hai trụ sạc công suất cao nhất lại không được sử dụng, được cho là vì đầu cắm không tương thích với xe Trung Quốc. Bên trong cửa hàng quà tặng, một nhân viên phải tạm dừng tính tiền để tìm bộ chuyển đổi giúp tài xế một chiếc BYD có thể sử dụng trụ sạc công suất thấp, nhưng một khách hàng khác đã mượn nó trước đó.
Bên ngoài, Aramis Pérez Mora, giáo sư kỹ thuật điện tại Đại học Costa Rica, đang loay hoay kết nối chiếc Toyota chạy pin của mình. Đầu sạc thì vừa, nhưng phần mềm của xe lại không tương thích. "Ý tưởng tốt, nhưng thực thi thì còn kém," ông nói.
Lựa chọn “hoa mắt”
Doanh số xe điện bắt đầu bùng nổ vào năm 2023 khi các mẫu xe Trung Quốc xuất hiện ồ ạt. Một số được bán qua các đại lý ủy quyền, nhưng nhiều chiếc được người dân tự nhập khẩu trực tiếp từ Trung Quốc qua tàu container. Kết quả là họ có thể lựa chọn từ một danh sách dài các thương hiệu Trung Quốc gây hoa mắt.
Toyota vẫn là thương hiệu phổ biến nhất tại Costa Rica, nhưng thị phần đang sụt giảm. Theo Grupo Purdy, đại lý ô tô lớn nhất cả nước, xe Trung Quốc nhập khẩu (bao gồm cả hybrid và xe xăng) hiện chiếm hơn 1/3 thị trường.
"Chúng ta có lẽ đang trải qua đợt chuyển mình lớn nhất kể từ khi chuyển từ xe ngựa sang ô tô cách đây một thế kỷ," ông Alejandro Rubinstein, Giám đốc điều hành của Grupo Purdy — đơn vị phân phối cả Toyota, Lexus, Volkswagen, Ford và thương hiệu xe điện Trung Quốc XPeng — chia sẻ.
Ông cho biết mình thực sự kinh ngạc trước tốc độ phát triển của XPeng: "Mỗi năm họ lại mang đến một mẫu xe mới, một công nghệ mới. Đó không phải là điều bạn thường thấy ở các thương hiệu truyền thống."
Sự gia nhập của các hãng xe mới đã tạo ra một thị trường cạnh tranh khốc liệt, nơi giá cả đang giảm nhanh chóng. Ông Manuel Burgos Saenz, quản lý của Electric Vehicle Experience — một đại lý chỉ bán xe Trung Quốc — vừa chỉ tay vào chiếc hatchback Aion Y Plus giá 19.000 USD vừa nói: "Tôi cần bán nó càng nhanh càng tốt, vì nếu để lâu, tôi sẽ lỗ vốn."
