Chuyên trang kỹ thuật Interesting Engineering (Mỹ) ngày 25/6 đưa tin, ngành công nghiệp tàu ngầm toàn cầu hiện đang sôi động hơn bao giờ hết kể từ thời Chiến tranh Lạnh. Trong 5 năm qua, 16 quốc gia đã hạ thủy khoảng 77 tàu ngầm, cho thấy sự gia tăng đáng kể chi tiêu quân sự dưới biển. Trung Quốc nổi bật là quốc gia dẫn đầu, chế tạo nhiều tàu ngầm hơn bất kỳ quốc gia nào khác và nhanh chóng cho ra mắt các thiết kế mới.
Việc Trung Quốc nhanh chóng mở rộng lực lượng tàu ngầm đã tạo nên sự khác biệt so với các cường quốc hải quân truyền thống như Mỹ và Nga. Các ước tính gần đây cho thấy Trung Quốc đã hạ thủy khoảng 24 tàu ngầm kể từ năm 2021, gấp đôi số lượng của Nga (12) và hơn ba lần tổng số 7 tàu ngầm của Mỹ.
Tàu ngầm lớp Virginia của Mỹ. Ảnh: Wikimedia
Ngành đóng tàu ngầm toàn cầu đạt mức độ như thời Chiến tranh Lạnh
Theo Interesting Engineering, việc chế tạo tàu ngầm trên toàn thế giới hiện đang ở mức độ chưa từng thấy kể từ những năm 1980. Không giống như thời Chiến tranh Lạnh, sản xuất được phân bổ rộng rãi hơn ở nhiều quốc gia thay vì chỉ tập trung ở một vài cường quốc lớn.
Trong tổng số 77 tàu ngầm được hạ thủy từ năm 2021 đến nay, có 33 tàu chạy bằng năng lượng hạt nhân và được chế tạo bởi sáu quốc gia: Trung Quốc, Nga, Mỹ, Anh, Pháp và Ấn Độ. Các quốc gia khác cũng đang bắt đầu các chương trình tàu ngầm hạt nhân. Brazil và Triều Tiên hiện đang chế tạo tàu ngầm hạt nhân; Hàn Quốc và Australia cũng có kế hoạch sở hữu hạm đội tàu ngầm hạt nhân riêng trong tương lai.
Ngày càng nhiều quốc gia đang chế tạo tàu ngầm như một phần của sự thay đổi lớn hơn trong chiến lược hải quân. Tàu ngầm hiện được xem là yếu tố then chốt cho việc răn đe, thu thập thông tin tình báo và đảm bảo an ninh hàng hải. Do đó, việc chế tạo tàu ngầm không còn giới hạn ở các cường quốc hải quân truyền thống mà đang lan rộng sang các thị trường quốc phòng mới.
Tốc độ phát triển của Trung Quốc vượt trội so với các đối thủ cạnh tranh
Interesting Engineering đưa tin, sự dẫn đầu của Trung Quốc không chỉ nằm ở số lượng tàu ngầm mà nước này chế tạo. Trung Quốc còn đang giới thiệu các thiết kế tàu ngầm mới nhanh hơn nhiều so với các quốc gia khác.
Trong 5 năm qua, Trung Quốc đã bổ sung 7 lớp tàu ngầm mới vào hạm đội của mình. Ngược lại, Nga chỉ hạ thủy một lớp tàu ngầm mới duy nhất, lớp Khabarovsk, mất hơn 11 năm để chế tạo. Mỹ chỉ chế tạo thêm tàu ngầm từ chương trình lớp Virginia hiện có của mình.
Điều này không có nghĩa là mỗi tàu ngầm Trung Quốc đều tiên tiến hơn tàu ngầm của lực lượng hải quân các nước khác khác. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng và việc triển khai các ý tưởng mới của Trung Quốc cho thấy ngành công nghiệp tàu ngầm đang thay đổi nhanh chóng như thế nào.
Trung Quốc cũng đang dẫn đầu trong việc phát triển các phương tiện dưới nước không người lái cỡ rất lớn, được gọi là XXLUUV. Chúng có kích thước tương đương với các tàu ngầm có người lái thông thường. Hiện chưa có quốc gia nào khác được biết đến là đang chế tạo phương tiện dưới nước không người lái lớn đến vậy.
Một bước tiến quan trọng khác là công trình nghiên cứu của Trung Quốc về công nghệ động cơ đẩy không phụ thuộc vào không khí từ bên ngoài (AIP) sử dụng năng lượng hạt nhân. Tàu ngầm lớp Type-041 Zhou sử dụng một hệ thống được mô tả là nhà máy điện hạt nhân nhỏ, đôi khi được gọi là động cơ đẩy hạt nhân không phụ thuộc vào không khí từ bên ngoài (nuclear-AIP).
Ảnh vệ tinh chụp tàu ngầm tại xưởng đóng tàu JN, Thượng Hải, Trung Quốc, vào ngày 1/6/2026. Nguồn: Vantor
Mở rộng sản xuất tàu ngầm hạt nhân
Theo Interesting Engineering, chiến lược tàu ngầm của Trung Quốc ngày càng tập trung vào các tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân.
Trong nhiều năm, xưởng đóng tàu Huludao ở miền bắc Trung Quốc là nơi duy nhất tại nước này đóng tàu ngầm hạt nhân. Giờ đây, hai xưởng đóng tàu khác dọc sông Dương Tử là Wuchang ở Vũ Hán và xưởng JN ở Thượng Hải cũng đang đóng loại tàu này.
Xưởng đóng tàu Wuchang dự kiến sẽ chế tạo tàu ngầm lớp Type-041 Zhou, trong khi xưởng đóng tàu JN đã hạ thủy một tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân lớn hơn thuộc một lớp mới. Huludao đã hạ thủy một tàu ngầm giống hệt chỉ vài ngày sau đó. Hiện vẫn còn ít thông tin về thiết kế này, và chưa rõ nó có liên quan như thế nào đến chương trình lớp Type-095 mới.
Với ba xưởng đóng tàu hiện đang chế tạo tàu ngầm hạt nhân, năng lực sản xuất của Trung Quốc dự kiến sẽ tăng trưởng mạnh. Một vài ước tính cho rằng Trung Quốc có thể sớm hạ thủy khoảng 6 tàu ngầm hạt nhân mỗi năm, gấp khoảng ba lần mục tiêu của Mỹ.
Các thị trường xuất khẩu mới đang định hình lại ngành công nghiệp
Interesting Engineering đưa tin, ngành công nghiệp tàu ngầm của Trung Quốc cũng đang chế tạo tàu ngầm để xuất khẩu. Gần đây, nước này đã chế tạo 4 tàu ngầm lớp Hangor cho Pakistan như một phần của thỏa thuận sản xuất chung.
Đức và Pháp vẫn là những nhà xuất khẩu tàu ngầm lớn, trong khi Tây Ban Nha và Hàn Quốc đang nổi lên như những đối thủ mới trên thị trường toàn cầu. Ngày càng nhiều quốc gia cũng đang ký kết các thỏa thuận chuyển giao công nghệ và sản xuất nội địa để giúp họ tự chế tạo tàu ngầm.
Trong tương lai, Mỹ và Anh dự kiến sẽ bổ sung thêm các lớp tàu ngầm mới. Tuy nhiên, xu hướng hiện tại cho thấy Trung Quốc nhiều khả năng vẫn sẽ là cường quốc chính trong lĩnh vực chế tạo tàu ngầm toàn cầu.
