Theo trang The First Technical của Nga, ông Konstantin Babkin, đồng sở hữu Tập đoàn Rostselmash, đánh giá tình hình sản xuất máy móc nông nghiệp của Nga là một cuộc khủng hoảng. Theo ông, sự suy giảm của ngành công nghiệp này đã ngày càng trầm trọng trong ba năm qua, và sản lượng máy móc đã giảm khoảng một nửa trong ba năm gần đây.
Từ vị thế dẫn dắt đến nguy cơ đánh mất thị trường
Nhìn lại lịch sử, chế tạo máy nông nghiệp từng là niềm tự hào và là ngành công nghiệp tiên phong dưới thời Liên Xô. Vào những năm 1930, chiếc máy gặt đập liên hợp tự hành hàng loạt đầu tiên trên thế giới mang tên "Stalinets" đã được ra đời tại đây. Trong thời kỳ hoàng kim, quốc gia này sản xuất trung bình 200.000 chiếc máy kéo mỗi năm, đỉnh điểm có năm lên tới 600.000 chiếc, phục vụ thị trường nội địa và xuất khẩu sang hàng chục quốc gia.
Sau những năm 1990, nhiều xí nghiệp phá sản, ngành công nghiệp này đã có những nỗ lực phục hồi đáng ghi nhận vào cuối thập niên 2000 và những năm 2010. Hàng loạt nhà máy mới được xây dựng, nhiều dòng sản phẩm mới được ra đời. Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia, đó mới chỉ là những bước chạy cố sức để bám đuổi các thế lực toàn cầu chứ chưa thể tạo ra sự phát triển vượt bậc mang tính đón đầu.
Bước sang giai đoạn hiện tại, sự thay đổi bắt đầu hiển hiện rõ nét và có xu hướng trầm trọng hơn kể từ năm 2023. Số liệu thống kê ngành chỉ ra rằng sản lượng máy móc nông nghiệp sản xuất trong nước đã bị thu hẹp lại gần một nửa trong vòng ba năm qua.
Sự trỗi dậy của Trung Quốc
Trái ngược với Nga, Trung Quốc đã tận dụng triệt để giai đoạn chuyển giao công nghệ để vươn lên trở thành công xưởng sản xuất máy nông nghiệp lớn nhất hành tinh. Không còn dừng lại ở phân khúc thiết bị giá rẻ hiệu năng thấp, các doanh nghiệp Trung Quốc đang thực hiện một cuộc cách mạng nâng cấp chất lượng toàn diện.
Trung Quốc đã đầu tư khổng lồ vào việc tự động hóa, tích hợp hệ thống định vị vệ tinh Bắc Đẩu, trí tuệ nhân tạo (AI) và thiết bị bay không người lái (drone) vào các dòng máy kéo thế hệ mới nhằm tối ưu hóa năng suất và giảm phụ thuộc vào sức lao động thủ công.
Sự kết hợp giữa năng lực tối ưu hóa chi phí chuỗi cung ứng tối đa và tốc độ đổi mới công nghệ vượt trội chính là vũ khí cốt lõi giúp các tập đoàn sản xuất máy nông nghiệp Trung Quốc nhanh chóng chiếm lĩnh thị phần toàn cầu, đẩy các đối thủ truyền thống vào thế bám đuổi.
Số liệu thực tế minh chứng rõ ràng cho tốc độ bành trướng này: Doanh thu xuất khẩu máy móc, thiết bị và phụ tùng nông nghiệp của Trung Quốc đã đạt những cột mốc kỷ lục, ghi nhận mức tăng trưởng bùng nổ tại các thị trường Đông Nam Á, Nam Mỹ và thậm chí là thâm nhập sâu vào các quốc gia châu Âu vốn có tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe như Đức, Hà Lan, Ý. Các thương hiệu nội địa lớn của Trung Quốc đang dần thay thế vị trí của các nhà cung cấp cũ tại các khu vực sản xuất nông nghiệp trọng điểm trên thế giới.
Câu chuyện của Rostselmash và ngành chế tạo máy nông nghiệp Nga là một bài học đắt giá về mối quan hệ giữa chính sách vĩ mô và sức khỏe doanh nghiệp. Một ngành công nghiệp từng có nền tảng lịch sử vững chắc hoàn toàn có thể hụt hơi trước các đối thủ mới nổi như Trung Quốc nếu thiếu đi một môi trường tài chính thông thoáng. Để tìm lại ánh hào quang năm xưa, cơ khí Nga không chỉ cần giải bài toán công nghệ, mà trước hết cần những điều chỉnh mang tính chiến lược về lãi suất, tỷ giá và chính sách thuế từ các nhà hoạch định chính sách.
Sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc trong việc làm chủ công nghệ nông nghiệp thế hệ mới không đơn thuần là câu chuyện về việc chế tạo ra những cỗ máy cơ khí lớn hơn, mà là minh chứng cho xu hướng thông minh hóa toàn diện chuỗi cung ứng. Việc đồng bộ hóa hệ thống định vị vệ tinh, mạng lưới thiết bị tự hành và các mô hình trí tuệ nhân tạo lớn đã giúp quốc gia này xây dựng một nền nông nghiệp chính xác, tối ưu chi phí và tự chủ công nghệ. Đây là mô hình bài học kinh nghiệm sâu sắc cho các quốc gia đang trên con đường hiện đại hóa nông nghiệp, khẳng định rằng dữ liệu và tri thức số mới chính là nguồn tài nguyên định hình tương lai của an ninh lương thực toàn cầu.
