Để giáo viên được dành thời gian cho dạy học…

Một tờ báo cho biết: "Tại buổi làm việc với Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội mới đây, Bộ trưởng GD-ĐT Hoàng Minh Sơn cho rằng, cần giảm các hoạt động mang tính hình thức và các công việc hành chính không cần thiết để nhà giáo tập trung cho chuyên môn".

Một tin không mới, nhưng nó làm cho giáo giới rất mừng. Không mới bởi lâu nay người ta nói nhiều về nó rồi, ai cũng thấy, cũng biết rồi, nhưng nó vẫn rất... rầm rộ phát triển, như một sự tất yếu, như mặc nhiên nó phải thế. Và lần này nó khiến giáo giới mừng bởi tân Bộ trưởng Giáo dục chọn đây là một trong những việc đầu tiên của ông sau khi nhậm chức. Tức là trước đấy, qua kinh nghiệm từ các tiền nhiệm, ông đã nhắm ra "đột phá khẩu" để hành động.

Ảnh minh họa.

Tôi làm một cuộc thăm dò bỏ túi một số giáo viên, trẻ có, lâu năm có, và tôi nghĩ, chỉ việc ghi lại nguyên văn ý kiến của họ là đã đủ bài báo rồi, chả cần thêm bớt gì? Tất nhiên không phải tất cả ý kiến của họ đều đúng, bởi những người đề ra những cuộc, những việc bị cho là hình thức ấy, họ cũng có lý có lẽ của họ, thậm chí ở tầm cao hơn. Nhưng nghe ý kiến của chính những người thực hiện, dưới cơ sở, cũng là một điều nên.

"Ai cũng thấy bấy lâu nay rồi ạ! Từ giáo viên đến học sinh, từ tất tần tật các môn, thi vẽ một năm sáu bảy cuộc từ cấp Trung ương tới tỉnh, phường. Văn nghệ các kiểu, Anh văn thì liên tù tì quanh năm suốt tháng từ IOE, … trạng nguyên các kiểu, thầy trò luôn trong tư thế... chạy và thi.

Thi liên tục đến nỗi không suy nghĩ ra chủ đề để vẽ, hai hãng T và H cứ thế hàng năm làm việc với bộ với đề tài: ô tô mơ ước. Năm nào cũng vẽ, học sinh không còn ham muốn vẽ nữa.

Chắc một năm cũng phải chục cuộc thi riêng vẽ: Bảo vệ môi trường, An toàn giao thông, Bạo lực học đường... Mong sớm cắt bớt ạ", một thầy giáo người Jrai dạy hội họa cho biết.

Một cô giáo khác nói: "Về nạn hình thức thì các cuộc thi là kinh khủng nhất.

Rồi các loại sổ sách, dẫu nhờ thông tư mới nên giờ bỏ nhiều rồi, chứ hồi xưa có cái sổ dự giờ, quy định giáo viên phải đi dự giờ đồng nghiệp mỗi năm mấy chục tiết. Và giáo án giờ cũng rất hình thức, tích hợp đủ các loại: an ninh quốc phòng, tư tưởng, năng lực số, AI...

Trong khi hiệu quả giảng dạy của giáo viên có thể được phản ánh một phần qua phản hồi của học sinh và kết quả học tập. Không ít giáo viên cho rằng, một số sáng kiến kinh nghiệm chưa phát huy hiệu quả thực tiễn như mong đợi… không phục vụ thật sự cho khoa học, cho phát triển giáo dục, mất thời gian công sức. Hồ sơ sổ sách nhiều hơn thời gian giáo viên chuẩn bị cho bài giảng nên cuối cùng, việc chính của giáo viên thành... việc phụ".

"Thông tư số 15/2026/TT-BGDĐT (thay thế thông tư 32 từ ngày 10-05-2026), ban hành Điều lệ trường THCS, THPT và trường phổ thông có nhiều cấp học đã tiếp tục tinh giản hồ sơ sổ sách của giáo viên. Tuy nhiên, trên thực tế, ở không ít cơ sở giáo dục vẫn tồn tại những loại hồ sơ ngoài quy định. Điều này khiến nhiều giáo viên băn khoăn về khoảng cách giữa chủ trương giảm tải hành chính với thực tiễn công tác tại nhà trường.

Điều lệ mới chỉ quy định giáo viên phải có kế hoạch bài dạy, sổ chủ nhiệm (nếu làm công tác chủ nhiệm) và sổ công tác Đội (đối với Tổng phụ trách Đội). Đây là cách tiếp cận phù hợp với xu hướng quản trị hiện đại, đặt trọng tâm vào chất lượng dạy học thay vì số lượng giấy tờ.

Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều giáo viên vẫn phải hoàn thiện thêm các loại hồ sơ như: sổ dự giờ, kế hoạch tự bồi dưỡng, sổ tích lũy chuyên môn, các biểu mẫu minh chứng hoặc nhiều loại báo cáo có nội dung trùng lặp. Không ít hồ sơ được lập ra chủ yếu để phục vụ kiểm tra hành chính mà ít được sử dụng trong hoạt động chuyên môn hằng ngày"...

"Một giáo viên có thể dành hàng giờ để hoàn thiện biểu mẫu, trong khi thời gian đó hoàn toàn có thể được sử dụng để nghiên cứu bài giảng, xây dựng học liệu số, hỗ trợ học sinh chưa đạt... Khi hồ sơ trở thành mục tiêu thay vì công cụ quản lý, hiệu quả giáo dục khó có thể được nâng cao.

Tinh giản hồ sơ không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Ngược lại, đó là cách để nhà trường tập trung vào những giá trị cốt lõi của giáo dục. Mỗi loại hồ sơ nếu thực sự cần thiết phải phục vụ cho việc nâng cao chất lượng dạy học, còn những biểu mẫu mang tính hình thức nên được mạnh dạn loại bỏ. Khi giáo viên được giải phóng khỏi áp lực giấy tờ, họ sẽ có thêm thời gian và năng lượng dành cho học sinh - đối tượng trung tâm của mọi hoạt động giáo dục"...

"Còn các cuộc tập huấn dồn dập. Không kịp nhớ cả tên luôn. Nguyên hè này phải tập huấn sách giáo khoa chung một bộ, trong khi, từ năm học này, Bộ chủ trương học chung bộ sách kết nối tri thức với cuộc sống. Tại sao bắt cả những giáo viên dạy bộ sách này 4-5 năm rồi cũng phải tham gia tập huấn theo chủ trương gọi là sách mới?".

"Ý này vô bổ và tốn kém không biết đâu mà kể nữa: Đã họp online thì cho giáo viên ở nhà mở tai phone nghe còn hiệu quả. Nhiều trường cứ bắt giáo viên lên hội trường tập trung nghe online, mà có nghe được gì đâu, chủ yếu... nói chuyện riêng.

Rồi thi viết thư UPU, năm nào cũng thi, nhưng là viết cho... người chấm đọc chứ làm gì có ai đọc. Hầu hết học sinh viết cho xong". Chi tiết này thì tôi cũng từng mấy lần được mời làm giám khảo cấp tỉnh cuộc thi UPU hồi mới có phong trào, người ta chuyển cho tôi mấy bao tải, và đa phần là... giống nhau, chép của nhau cả loạt, thậm chí có khi là cô làm mẫu rồi cho cả lớp chép. Té ra trong các tiêu chí thi, có tiêu chí... tập thể có học sinh tham gia nhiều nhất, không đạt là mất thi đua.

"Rồi thi đại sứ văn hoá đọc, giới thiệu sách trực tuyến.

Trường có thư viện nhưng cán bộ thư viện không làm mà đẩy cho giáo viên chủ nhiệm hoặc giáo viên dạy văn. Rồi nghiên cứu khoa học nữa, toàn thầy cô làm hoặc thuê người làm chứ học sinh sao làm được.

Cái việc cần làm bây giờ là tăng cường năng lực chuyên môn cho các bộ phận chuyên trách trong trường học để họ làm được những việc của họ. Bớt việc cho giáo viên. Giáo viên gánh quá nhiều thứ, nhất là giáo viên chủ nhiệm"...

Thì đại loại là nhân cái tin Bộ trưởng đề xuất giảm nhẹ các việc hình thức để giáo viên tập trung cho chuyên môn, các thầy cô giáo được dịp... nói thật. Họ chia sẻ nhiều lắm, tôi trích ra từng ấy. Và tôi biết những thầy cô giáo ấy, còn phải làm rất nhiều việc không tên nữa, từ... cảnh sát tới thủ quỹ, từ tư vấn tâm lý tới cố vấn tình yêu, chưa kể bỏ tiền túi "dụ" học sinh đi học, tới vận động xin xe đạp, quần áo giày dép cho các cháu mùa đông... Có cô giáo đi các cơ quan xin báo cũ về cho học sinh học môn mỹ thuật (xé tranh), có thầy giáo lập tủ bánh mì miễn phí để các em ăn sáng vào học, cũng là một cách "dụ" các cháu tới trường...

Và tất nhiên, ở góc độ cụ thể, có thể những ý kiến của họ chưa bao quát, chưa hết tầm, chưa thấy hết sự đúng sự cần thiết của nhiều việc mà cấp trên đưa về. Nhiều hoạt động chuyên môn, kiểm tra nội bộ hay tập huấn vẫn có vai trò nhất định trong việc bảo đảm chất lượng giáo dục. Vấn đề đặt ra không phải là loại bỏ hoàn toàn mà cần rà soát, tinh giản những nội dung trùng lặp, kém hiệu quả... Nhưng ý kiến của họ là ý kiến của người thực hiện trực tiếp, chắc nó cũng ấp ủ lâu rồi, giờ nhân có ý kiến của Bộ trưởng, họ bèn... giãi bày.

Và cái ước mơ chỉ còn tập trung làm chuyên môn của các thầy cô giáo, nhất là ở vùng sâu vùng xa, nó mới cháy bỏng làm sao?

* Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả!