Greenland, hòn đảo Bắc Cực mà Tổng thống Mỹ Donald Trump mong muốn kiểm soát, vừa trải qua tháng Giêng nóng nhất trong lịch sử, khi tốc độ ấm lên nhanh gấp 4 lần so với mức trung bình toàn cầu.
Số liệu nhiệt độ sơ bộ từ Viện Khí tượng Đan Mạch cho thấy, tại thủ phủ Nuuk của Greenland, nhiệt độ trung bình trong tháng 1/2026 là +0,2 độ C (32,4 độ F), mức cao nhất từng được ghi nhận và cao hơn nhiều so với mức trung bình lịch sử là -7,7 độ C trong giai đoạn 1991-2020.
"Biến đổi khí hậu đã thể hiện rõ ràng ở Greenland", ông Jacob Hoyer, người đứng đầu Trung tâm Nghiên cứu Khí hậu Quốc gia thuộc Viện Khí tượng Đan Mạch, cho biết. "Từ các số liệu, chúng ta có thể thấy rằng nhiệt độ đang tăng nhanh gấp 4 lần so với mức tăng nhiệt độ trung bình trên thế giới".
Thời tiết ấm áp đồng nghĩa với việc băng biển mỏng hơn, rút ngắn phạm vi về phía Nam, khiến việc sử dụng băng cho giao thông vận tải trở nên khó khăn và ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường, theo ông Hoyer.
Núi Sermitsiaq (Núi Yên ngựa) ở Greenland, năm 2025. Ảnh: Le Monde
Tình trạng này cũng làm thay đổi sâu sắc triển vọng kinh tế của Greenland, từ đánh bắt cá đến khai thác khoáng sản trên hòn đảo lớn nhất thế giới.
Đặc biệt, ngành đánh bắt cá – trụ cột chính của nền kinh tế nơi đây – đang đối mặt với thách thức lớn. Nước biển ấm lên có thể thay đổi hệ sinh thái, làm dịch chuyển đàn cá hoặc ảnh hưởng đến sản lượng.
"Nước xung quanh Greenland cũng đang ấm lên, điều này có thể thay đổi hệ sinh thái và ngành ngư nghiệp. Rất có khả năng sẽ có tác động", dù chưa thể dự đoán chính xác mức độ, ông Hoyer cảnh báo.
Ngược lại, việc Greenland "nóng" lên mở ra cơ hội mới cho khai thác khoáng sản. Greenland sở hữu nhiều khoáng sản chiến lược, với khảo sát năm 2023 cho thấy 25 trong 34 nguyên liệu thô quan trọng của EU có mặt tại đây.
Băng tan giúp giảm chi phí khai thác và vận chuyển, khiến các dự án khai khoáng trở nên hấp dẫn hơn, dù vẫn đối mặt với thủ tục hành chính phức tạp, điều kiện khắc nghiệt và phản đối từ cộng đồng bản địa.
Sự chuyển dịch từ đánh bắt cá sang khai thác khoáng sản có thể dần định hình lại nền kinh tế hòn đảo.
Ngoài khía cạnh môi trường và kinh tế, Greenland còn thu hút sự chú ý địa chính trị. Ông Trump từng bày tỏ mong muốn kiểm soát hòn đảo, viện dẫn an ninh quốc gia, dù sau đó tình hình đã giảm nhiệt.
Tuần trước, NATO đã khởi động sứ mệnh "Arctic Sentry" – một hoạt động mang tính biểu tượng, tái cấu trúc các cuộc tập trận hiện có để tăng cường hiện diện của liên minh quân sự này ở Bắc Cực, nhằm xoa dịu Mỹ và ngăn chặn bất kỳ ảnh hưởng nào từ các đối thủ như Nga.
Sứ mệnh này nhấn mạnh vai trò chiến lược của Greenland khi băng tan mở ra các tuyến hàng hải mới và làm lộ ra các khoáng sản chiến lược – tâm điểm trong các động thái địa chính trị quốc tế.
Minh Đức (Theo Reuters, Politico)
