Một số lưu ý đối với cử tri khi đi bầu cử ĐBQH và HĐND các cấp

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031 là dịp để cử tri thực hiện quyền, nghĩa vụ công dân, lựa chọn những đại biểu tiêu biểu, đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân. 

Ngày bầu cử đang đến gần (ngày Chủ nhật, 15/3/2025), do đó cử tri cần nắm vững các quy định sau đây: 

Cử tri cần nhận thức được ngày bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND các cấp là Ngày hội non sông để có ứng xử đúng

Cần hiểu đúng tính chất quan trọng của ngày bầu cử - ngày hội non sông, từ đó, mỗi công dân có chuẩn bị tâm thế tích cực, chủ động khi đi bầu cử như: Sắp xếp thời gian – ưu tiên cho việc đi bầu cử; trước ngày bầu cử, tránh rượu, bia nhiều, tránh thức khuya quá làm ảnh hưởng đến sức khỏe, cần giữ tinh thần minh mẫn để có thể thực hiện tốt quyền bầu cử của công dân. 

Có người boăn khoăn rằng: ta nên lựa chọn trang phục như thế nào khi đi bầu cử. Thực tế cuộc sống sinh động cho thấy, có những cử tri khi đi bầu cử ăn mặc rất đẹp nhưng cũng có những cử tri hơi xuề xòa.

"Mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh", tùy theo hoàn cảnh gia đình, tùy theo điều kiện đi lại và tính chất công việc, chúng ta có thể lựa chọn cho mình một trang phục phù hợp, hài hòa, lịch sự khi đi bầu cử. Nếu là nữ, ta có thể mặc áo dài, áo bà ba, sơ mi… Tại tỉnh Thừa Thiên Huế trước đây, để giữ nếp văn hóa, phụ nữ trong vài thôn, xóm rủ nhau mặc áo dài tím khi đi bầu cử. Đó cũng là nét đẹp văn hóa cần phát huy".

Cần hiểu đúng tính chất quan trọng của ngày bầu cử - ngày hội non sông (Ảnh: Hữu Thắng).

Tại điều 13, Thông Tư số 21/2025/TT- BNV ngày 12/10/2025 của Bộ Nội vụ hướng dẫn nghiệp vụ công tác tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp, nhiệm kỳ 2026 – 2031 có quy định: "Tổ bầu cử lựa chọn địa điểm bỏ phiếu (phòng bỏ phiếu) cho phù hợp, bảo đảm thuận tiện để cử tri đến bầu cử. Địa điểm bỏ phiếu phải được trang trí trang nghiêm, tiết kiệm; bố trí lối vào cho cử tri bỏ phiếu, khu vực bên trong phòng bỏ phiếu và lối ra cho cử tri sau khi đã bỏ phiếu xong; địa điểm bỏ phiếu phải bảo đảm an ninh, trật tự…". 

Vì vậy, cần hiểu tính chất tôn nghiêm tại nơi bầu cử - nơi đó có ảnh Bác Hồ, có cờ Đảng, cờ Tổ quốc, và có thể cử tri cũng được tham dự lễ chào cờ tại nơi bỏ phiếu, nơi bầu cử. Do tính chất tôn nghiêm này nên cử tri cần tránh mặc quần đùi ngắn, tránh mặc váy áo hỡ hang, quá mỏng… khi đến nơi bầu cử.

Cần hiểu rằng, nơi bầu cử là nơi tôn nghiêm, có đông người lui tới, nơi mà Tổ bầu cử tập trung làm việc một cách khẩn trương, nghiêm túc, vì vậy, cử tri cần nói khẽ, đi nhẹ, phát ngôn thận trọng, giữ gìn nếp văn hóa (không nên quá lớn tiếng gây ồn ào, không được văng tục…)

Thời công nghệ số, cử tri thực hiện quyền quay phim, chụp ảnh nhưng phải trong khuôn khổ cho phép

Theo quy định của pháp luật hiện hành, "cử tri có quyền quay phim, chụp hình ở phía ngoài phòng bỏ phiếu trong quá trình mình tham gia thực hiện quyền bỏ phiếu bầu cử, nhưng phải bảo đảm được thực hiện một cách có thiện chí, không làm ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của Tổ bầu cử, không cản trở việc bỏ phiếu của cử tri và không vi phạm nội quy phòng bỏ phiếu" (điểm c, khoản 6, điều 24 Thông Tư số 21/2025/TT- BNV ngày 12/10/2025 của Bộ Nội vụ).

Cử tri chỉ được quay phim, chụp hình ở trong phòng bỏ phiếu nếu được Tổ trưởng Tổ bầu cử đồng ý và phải bảo đảm bảo mật thông tin bỏ phiếu của các cử tri khác trong suốt quá trình bỏ phiếu. Trường hợp việc quay phim, chụp hình làm cản trở, ảnh hưởng đến cuộc bầu cử thì Tổ trưởng Tổ bầu cử được quyền yêu cầu dừng việc quay phim, chụp hình tại khu vực bỏ phiếu và phòng bỏ phiếu. 

Đối với Phóng viên báo chí có trách nhiệm tuân thủ các quy định của pháp luật về báo chí, nội quy phòng bỏ phiếu và sự hướng dẫn của Tổ bầu cử trong quá trình tác nghiệp; không làm ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của Tổ bầu cử; đưa tin, bài kịp thời, trung thực, chính xác về quá trình kiểm phiếu bầu cử để góp phần vào công tác thông tin, tuyên truyền về cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp.

Khi tham gia bầu cử, đối với việc bỏ phiếu bầu, cử tri cần phải tuân theo nguyên tắc và trình tự Luật định

Tại điều 71, Luật Bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND các cấp năm 2025 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định: "Việc bỏ phiếu bắt đầu từ 7 giờ sáng đến 7 giờ tối cùng ngày. Tùy tình hình địa phương, Tổ bầu cử có thể quyết định cho bắt đầu việc bỏ phiếu sớm hơn nhưng không được trước năm giờ sáng hoặc kết thúc muộn hơn nhưng không được quá chín giờ tối cùng ngày".

Cần hiểu rằng: khi bầu cử, cử tri phải xuất trình Thẻ cử tri; mỗi cử tri có quyền bỏ 01 phiếu bầu đại biểu Quốc hội và bỏ 01 phiếu bầu đại biểu Hội đồng nhân dân tương ứng với mỗi cấp Hội đồng nhân dân mà mình được tham gia bầu cử. 

Để ngày bầu cử thật sự đúng nghĩa là Ngày hội non sông (Ảnh: Hữu Thắng).

Cần lưu ý cử tri phải tự mình đi bầu cử, không được nhờ người khác bầu cử thay. Trường hợp cử tri không thể tự viết phiếu bầu thì nhờ người khác viết phiếu hộ nhưng phải tự mình bỏ phiếu; người viết hộ phải bảo đảm bí mật phiếu bầu của cử tri. 

Nếu là người khuyết tật không thể tự mình bỏ phiếu được thì nhờ người khác bỏ phiếu vào hòm phiếu. 

Cử tri không bầu cho ai trong phiếu bầu thì gạch giữa cả dòng chữ họ và tên của người mà mình không bầu (gạch đè lên dòng chữ họ và tên người ứng cử); không khoanh tròn; không được đánh dấu trên phiếu bầu; không được viết thêm, ghi thêm tên người ngoài danh sách ứng cử vào phiếu bầu; không để số người được bầu nhiều hơn số lượng đại biểu được bầu đã ấn định cho đơn vị bầu cử hoặc gạch xóa hết tên những người ứng cử trong phiếu bầu;

Ngoài ra, pháp luật cũng quy định: khi cử tri viết phiếu bầu, không ai được xem, kể cả thành viên Tổ bầu cử. Nếu viết hỏng, cử tri có quyền đổi phiếu bầu khác; Khi cử tri bỏ phiếu xong, Tổ bầu cử có trách nhiệm đóng dấu "Đã bỏ phiếu" vào mặt trước, phía trên, góc trái của Thẻ cử tri. Thẻ cử tri chỉ có giá trị cho 01 lần bỏ phiếu.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: "Bầu cử là phương thức quan trọng để nhân dân lựa chọn và bầu ra những người có đức, có tài thay mình quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước thông qua bầu cử, nhân dân có thể kiểm soát Nhà nước; bảo đảm lựa chọn những đại biểu xứng đáng vào bộ máy Nhà nước để Nhà nước có thể hoạt động có hiệu lực, hiệu quả". Vì vậy, việc hiểu biết, nắm vững các quy định trên sẽ giúp cử tri thực hiện tốt quyền, nghĩa vụ của công dân về bầu cử, để ngày bầu cử thật sự đúng nghĩa là Ngày hội non sông.

Luật gia Phạm Thanh Tuyền