Nhiều sai phạm trong lựa chọn và thực hiện gói thầu
Dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1 là dự án quan trọng quốc gia, có tổng mức đầu tư hơn 109.000 tỷ đồng, gồm 4 dự án thành phần với hơn 150 gói thầu trong nước và quốc tế.
Qua thanh tra, Thanh tra Chính phủ xác định việc thực hiện một số gói thầu thuộc Dự án thành phần 2 (DATP2) và Dự án thành phần 3 (DATP3) còn nhiều thiếu sót, vi phạm.
Tại DATP2 do Tổng Công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) làm chủ đầu tư, sai phạm được ghi nhận tại Gói thầu XD01 và XD02. Đáng chú ý, dự toán Gói thầu XD02 áp dụng sai mã định mức, tính sai khối lượng, đơn giá, làm tăng chi phí dự toán với tổng số tiền hơn 7.000 tỷ đồng.
Hồ sơ mời thầu điện tử (E-HSMT) của Gói thầu XD02 cũng yêu cầu kinh nghiệm thực hiện hợp đồng xây lắp tương tự và quy định về chiều cao cấp công trình tương tự chưa phù hợp quy định.
Diện mạo của Sân bay Long Thành (Ảnh: Nguyễn Văn Khánh).
Trong quá trình thương thảo, ký hợp đồng, một số nội dung cũng không đúng với hồ sơ mời thầu và hồ sơ dự thầu. Hợp đồng XD02 thỏa thuận bên B được giao thầu phụ không vượt quá 20% giá trị hợp đồng, không phù hợp với E-HSMT, E-HSDT. VATM còn nâng tỷ lệ tạm ứng cho nhà thầu từ 15% lên 20%, tương ứng tăng hơn 22 tỷ đồng, vi phạm nguyên tắc thương thảo hợp đồng.
Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ xác định có hành vi chuyển nhượng thầu tại Gói thầu XD02. Nhà thầu TCT 36 - CTCP chuyển nhượng cho nhà thầu khác phần công việc có tổng giá trị hơn 75 tỷ đồng, trong khi nhà thầu nhận phần việc này chưa được chủ đầu tư chấp thuận làm nhà thầu phụ.
Ngoài ra, xét theo nhà thầu liên danh, TCT 36 - CTCP và Newtatco đã ký hợp đồng với một số nhà thầu khác thực hiện một phần công việc của Gói thầu XD02 với tổng giá trị 99 tỷ đồng. Thanh tra Chính phủ xác định các trường hợp này thuộc hành vi chuyển nhượng thầu, vi phạm điểm a khoản 8 Điều 89 Luật Đấu thầu năm 2013.
Tại DATP3 do Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) làm chủ đầu tư, những vi phạm đáng chú ý tập trung tại Gói thầu 5.6 và Gói thầu 5.10.
Với Gói thầu 5.6, hồ sơ mời thầu yêu cầu năng lực, kinh nghiệm của nhà thầu thi công loại công trình "dân dụng, cấp đặc biệt" chưa phù hợp với loại công trình của dự án. Chủ đầu tư cũng thương thảo, ký hợp đồng tăng tỷ lệ tạm ứng từ 10% lên 20%, tương ứng tăng trên 44 tỷ đồng, không đúng nguyên tắc thương thảo hợp đồng.
Thanh tra Chính phủ còn xác định nhà thầu liên danh đã ký hợp đồng với một số nhà thầu khác để thực hiện một phần công việc của Gói thầu 5.6, với tổng giá trị hơn 87 tỷ đồng, trong khi các nhà thầu này chưa được chủ đầu tư chấp thuận làm nhà thầu phụ. Hành vi này được xác định là chuyển nhượng thầu, vi phạm điểm a khoản 8 Điều 89 Luật Đấu thầu năm 2013.
Vi phạm chuyển nhượng thầu hơn 1.500 tỷ đồng
Gói thầu 5.10 được Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều sai phạm đáng chú ý nhất. Đây là gói thầu có giá trị hợp đồng lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng, liên quan đến việc thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị công trình Nhà ga hành khách.
Trong quá trình lựa chọn nhà thầu, hồ sơ mời thầu phải sửa đổi nhiều lần. Một số yêu cầu kỹ thuật sử dụng tiêu chuẩn đã hết hiệu lực; yêu cầu kinh nghiệm thực hiện hợp đồng xây lắp tương tự có nội dung chưa phù hợp.
Tổ chuyên gia đánh giá hồ sơ dự thầu cũng có vi phạm khi không yêu cầu nhà thầu làm rõ một số nội dung về năng lực, kinh nghiệm thực hiện hợp đồng tương tự.
Đáng chú ý, hồ sơ dự thầu của Liên danh Vietur dự thầu bằng đồng tiền nước ngoài với giá trị hơn 235 triệu USD, không đúng quy định. Bên mời thầu không phát hiện để làm rõ nhưng sau đó vẫn ký hợp đồng 5.10 theo hồ sơ dự thầu và sử dụng USD làm đồng tiền thanh toán.
Đến ngày 31/3/2025, chủ đầu tư chưa nghiệm thu, thanh toán đối với các chi phí thiết bị dự thầu và ký hợp đồng bằng USD. Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ đánh giá sai sót này có nguy cơ gây thất thoát cho ACV khi phải thanh toán bằng USD với tỷ giá đã tăng đáng kể so với thời điểm trước khi đóng thầu.
Các tuyến đường kết nối với Sân bay Long Thành đang được đẩy nhanh tốc độ hoàn thiện (Ảnh: Nguyễn Văn Khánh).
Một sai phạm khác được xác định tại Gói thầu 5.10 là thỏa thuận tỷ lệ giá trị công việc tối đa được giao thầu phụ lên tới 80% giá hợp đồng, không phù hợp với đề xuất giao thầu phụ 77,3% trong hồ sơ dự thầu và không đúng quy định tại hồ sơ mời thầu.
Đặc biệt, Thanh tra Chính phủ xác định nhà thầu chính của Gói thầu 5.10 đã chuyển nhượng cho các nhà thầu khác phần công việc có tổng giá trị hơn 1.596 tỷ đồng trong khi các nhà thầu nhận việc chưa được chủ đầu tư chấp thuận làm nhà thầu phụ. Đây là hành vi chuyển nhượng thầu, vi phạm điểm a khoản 8 Điều 89 Luật Đấu thầu năm 2013.
Xét theo Liên danh Vietur, 9/10 nhà thầu chính là thành viên liên danh đã ký hợp đồng với một số nhà thầu khác thực hiện một phần công việc của Gói thầu 5.10 với tổng giá trị trên 1.652 tỷ đồng. Thanh tra Chính phủ cũng xác định đây là hành vi chuyển nhượng thầu, vi phạm quy định của Luật Đấu thầu.
Riêng trường hợp 4 nhà thầu phụ của nhà thầu IC ICTAS ký hợp đồng với nhà thầu khác để thực hiện một phần công việc của Gói thầu 5.10, với tổng giá trị hơn 2.800 tỷ đồng, Thanh tra Chính phủ dẫn ý kiến của Bộ Tài chính cho rằng việc chuyển nhượng này vi phạm quy định tại Hợp đồng 5.10.
Không chỉ phát sinh sai phạm trong việc giao thầu phụ, Thanh tra Chính phủ còn chỉ ra việc sử dụng tiền tạm ứng chưa đúng mục đích. Có 8/10 nhà thầu trong Liên danh Vietur sử dụng tiền tạm ứng để gửi tiết kiệm có kỳ hạn, với tổng số tiền hơn 936 tỷ đồng, thu lãi hơn 10 tỷ đồng. Việc này được xác định chưa đúng mục đích sử dụng tiền tạm ứng theo hợp đồng và quy định pháp luật.
Công tác nghiệm thu, thanh toán tại Gói thầu 5.10 cũng còn nhiều tồn tại. Chủ đầu tư đã nghiệm thu, thanh toán một số khối lượng vận chuyển cấu kiện kết cấu thép không đúng cự ly thực tế; nghiệm thu, thanh toán một số hạng mục sử dụng cát và cấp phối đá dăm có thành phần hạt thay đổi so với yêu cầu kỹ thuật nhưng chưa thương thảo điều chỉnh đơn giá, với giá trị hơn 30 tỷ đồng.
Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra nhiều thiếu sót khác liên quan đến vật liệu, thiết bị, bảo hiểm công trình, tiến độ thi công, điều chỉnh giá hợp đồng và thủ tục chấp thuận nhà thầu phụ.
Kết luận thanh tra cho thấy các sai phạm tại những gói thầu được kiểm tra diễn ra ở nhiều khâu, từ lập và phê duyệt hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu, thương thảo và ký hợp đồng đến quản lý thầu phụ, tạm ứng, nghiệm thu và thanh toán.
Chuyển thông tin sang Bộ Công an xem xét điều tra
Theo Thanh tra Chính phủ, các sai phạm xảy ra do chủ đầu tư và đơn vị tư vấn chưa tuân thủ đầy đủ trình tự, thủ tục và các thỏa thuận trong hợp đồng ở một số nội dung. Quá trình lập, thẩm định, phê duyệt dự toán, lựa chọn nhà thầu, quản lý hồ sơ chất lượng, hợp đồng và tạm ứng còn nhiều thiếu sót.
Cơ quan thanh tra cũng đánh giá năng lực quản lý, tổ chức thực hiện và việc tuân thủ pháp luật của một số nhà thầu còn hạn chế, trong đó có tình trạng nhà thầu chính, nhà thầu phụ chuyển nhượng sai quy định cho nhà thầu khác phần công việc thuộc gói thầu.
Theo kết luận, trách nhiệm thuộc về Hội đồng thành viên VATM; Hội đồng quản trị ACV; Tổng giám đốc và các Phó tổng giám đốc theo nhiệm vụ được phân công; Ban Quản lý dự án, tổ chuyên gia, các phòng ban và tổ chức, cá nhân thuộc VATM, ACV trực tiếp liên quan; các đơn vị tư vấn thiết kế, tư vấn giám sát và nhà thầu thi công.
Thanh tra Chính phủ đã chuyển thông tin đến Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý theo quy định đối với một số nhà thầu chuyển nhượng thầu và chủ đầu tư ACV vi phạm quy định của Luật Đấu thầu, vi phạm quy định về đồng tiền dự thầu, đồng tiền thanh toán.
