Theo dự thảo Nghị định quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố, Bộ Nội vụ nêu nguyên tắc thành lập, sắp xếp, tổ chức lại, giải thể, đặt tên, đổi tên thôn, tổ dân phố.
Theo đó, tuân thủ quy định của pháp luật, bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch; kế thừa và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa, phong tục, tập quán phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa phương.
Việc thành lập thôn, tổ dân phố phải phù hợp với đặc điểm, điều kiện tự nhiên, trình độ phát triển kinh tế - xã hội, đặc điểm văn hoá, truyền thống; điều kiện đặc thù của đơn vị hành chính sau sắp xếp và mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.
Sáp nhập thôn, tổ dân phố cần xem xét phong tục, tập quán, nguyện vọng người dân.
Thực hiện sắp xếp, tổ chức lại đối với các thôn, tổ dân phố chưa bảo đảm tiêu chí theo quy định của pháp luật hoặc theo yêu cầu quản lý, phát triển kinh tế - xã hội, đô thị hóa, phân bố dân cư và yêu cầu tổ chức hoạt động của cộng đồng dân cư.
Theo thống kê của Bộ Nội vụ cho thấy, cả nước có 89.574 thôn, tổ dân phố, tính đến năm 2025. Hiện nay, bình quân số thôn, tổ dân phố khoảng 27 thôn/xã.
Dự thảo Nghị định cũng nêu rõ: Việc sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố cần xem xét các yếu tố về vị trí địa lý, địa hình, phong tục, tập quán, đặc điểm dân cư, trình độ phát triển kinh tế - xã hội và nguyện vọng của nhân dân tại địa phương; bảo đảm ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, tạo sự đồng thuận trong nhân dân, thuận lợi cho đời sống, sinh hoạt của người dân và nâng cao hiệu quả quản lý, phục vụ nhân dân của chính quyền cơ sở.
Việc giải thể thôn, tổ dân phố thực hiện trong các trường hợp do thay đổi các yếu tố địa lý, địa hình tác động đến quản lý và hoạt động của thôn, tổ dân phố hoặc do thực hiện phương án bồi thường, tái định cư.
Việc đặt tên thôn, tổ dân phố được thực hiện đồng thời trong quy trình thành lập, sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố. Việc đổi tên thôn, tổ dân phố thực hiện trong trường hợp trùng tên thôn, tổ dân phố trong cùng một đơn vị hành chính cấp xã hoặc theo nguyện vọng của nhân dân ở thôn, tổ dân phố.
Căn cứ tiêu chí và nguyên tắc thành lập thôn, tổ dân phố, UBND xã xây dựng đề án thành lập thôn, tổ dân phố trình HĐND cùng cấp xem xét thông qua.
Cấp xã có trách nhiệm tổ chức lấy ý kiến nhân dân về việc thành lập thôn, tổ dân phố bằng hình thức phù hợp với điều kiện của địa phương theo quy định của pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở và có trách nhiệm tổng hợp, giải trình, tiếp thu đầy đủ ý kiến tham gia của nhân dân về đề án thành lập thôn, tổ dân phố.
Xây dựng thành báo cáo để hoàn thiện hồ sơ trình HĐND xã xem xét, quyết định.
Liên quan đến việc đổi tên thôn, tổ dân phố, UBND cấp xã lập phương án đổi tên thôn, tổ dân phố (phương án cần nêu rõ lý do của việc đổi tên thôn, tổ dân phố; tên của thôn, tổ dân phố sau khi đổi tên…).
UBND cấp xã tổ chức lấy ý kiến nhân dân về phương án đổi tên thôn, tổ dân phố bằng hình thức phù hợp theo quy định của pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở và có trách nhiệm tổng hợp, giải trình, tiếp thu đầy đủ ý kiến tham gia của nhân dân; xây dựng thành báo cáo để hoàn thiện hồ sơ trình HĐND cấp xã xem xét, quyết định.
Hồ sơ đổi tên, thôn, tổ dân phố gồm tờ trình và phương án đổi tên thôn, tổ dân phố và báo cáo tổng hợp, tiếp thu, giải trình ý kiến của nhân dân.
Trên cơ sở hồ sơ của UBND cấp xã, HĐND cấp xã xem xét, ban hành nghị quyết về đổi tên, thôn, tổ dân phố tại kỳ họp gần nhất.
Đề xuất tiêu chí mới để sắp xếp thôn, tổ dân phố
Một trong những nội dung đáng chú ý của Dự thảo là quy định cụ thể tiêu chí quy mô số hộ gia đình đối với thôn, tổ dân phố theo từng vùng, miền sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.
Cụ thể, tại Hà Nội và Tp.Hồ Chí Minh, thôn phải có từ 500 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố từ 700 hộ trở lên.
Tại vùng Trung du và miền núi phía Bắc, thôn có từ 150 hộ trở lên, tổ dân phố từ 300 hộ trở lên.
Vùng Đồng bằng sông Hồng quy định thôn từ 400 hộ, tổ dân phố từ 550 hộ; vùng Bắc Trung Bộ lần lượt là 350 hộ và 450 hộ.
Đối với vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, thôn phải có từ 350 hộ trở lên, tổ dân phố từ 500 hộ trở lên. Riêng các tỉnh Gia Lai, Lâm Đồng và Đắk Lắk, tiêu chí được điều chỉnh thấp hơn với thôn từ 300 hộ và tổ dân phố từ 450 hộ.
Tại vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, thôn phải có từ 400 hộ trở lên, tổ dân phố từ 550 hộ trở lên.
