Hòa giải thương mại trở thành xu hướng trong môi trường đầu tư hiện đại
Sáng 28/5, trong khuôn khổ Tuần lễ Trọng tài và Hòa giải Việt Nam 2026 (Vietnam ADR Week 2026 - VAW 2026), Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp với Hội Luật gia Việt Nam và Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) tổ chức hội thảo "Hòa giải thương mại: Góc nhìn từ các chuyên gia quốc tế và Việt Nam".
Sự kiện thu hút đông đảo đại diện cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, cộng đồng doanh nghiệp, các hãng luật và chuyên gia trong, ngoài nước tham dự. Xem thêm: Nhà đầu tư quốc tế đánh giá cao Việt Nam nhưng còn lo về hạ tầng, nhân lực
Phát biểu bà Nguyễn Thị Mai - Giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) thuộc VIAC nhận định, trong bối cảnh chi phí tranh chấp ngày càng gia tăng và doanh nghiệp chú trọng hơn đến quản trị rủi ro, hòa giải thương mại đang dần trở thành một cấu phần quan trọng trong chiến lược quản trị tranh chấp hiện đại.
Bà Nguyễn Thị Mai - Giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC).
Theo bà Mai, hòa giải không chỉ giúp giải quyết tranh chấp mà còn hỗ trợ các bên kiểm soát xung đột, duy trì quan hệ hợp tác và tạo không gian đối thoại ngay cả trong giai đoạn khó khăn nhất. Trong nhiều trường hợp, một giải pháp dựa trên sự đồng thuận có thể mang lại hiệu quả bền vững hơn so với phán quyết áp đặt.
Bà cho biết sau gần 10 năm phát triển, Việt Nam hiện có 17 trung tâm hòa giải thương mại, 8 trung tâm trọng tài có chức năng hòa giải cùng hàng trăm hòa giải viên. Riêng VMC hiện có 72 hòa giải viên và đã tiếp nhận 42 vụ việc, trong đó có nhiều tranh chấp phức tạp liên quan đến cơ quan nhà nước.
Phát biểu tại hội thảo, ông Lê Văn Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp (Bộ Tư pháp) đánh giá cao nỗ lực của VIAC, VMC, Hội Luật gia Việt Nam và cộng đồng ADR (các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế) trong việc thúc đẩy nhận thức về các phương thức giải quyết tranh chấp ngoài tòa án, đặc biệt là hòa giải thương mại.
Ông Lê Văn Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp (Bộ Tư pháp).
Theo ông Tuấn, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, hoạt động đầu tư, thương mại phát triển nhanh và phức tạp hơn, nhu cầu về các cơ chế giải quyết tranh chấp linh hoạt, hiệu quả cũng gia tăng mạnh mẽ. Thực tế cho thấy trọng tài và hòa giải thương mại đang trở thành xu hướng phổ biến tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.
Ông cho biết chủ trương phát triển hòa giải thương mại đã được xác định từ Nghị quyết 49 của Bộ Chính trị năm 2005 và tiếp tục được nhấn mạnh tại Nghị quyết 27 về xây dựng Nhà nước pháp quyền. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm hoàn thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và khuyến khích các cơ chế giải quyết tranh chấp ngoài tòa án.
Hiện Việt Nam có ba hình thức hòa giải gồm hòa giải thương mại, hòa giải cơ sở và hòa giải tại tòa án. Riêng hòa giải thương mại đã có bước phát triển đáng kể kể từ khi Chính phủ ban hành Nghị định 22/2017, là văn bản pháp lý chuyên biệt đầu tiên điều chỉnh hoạt động hòa giải thương mại trong nước và quốc tế.
Tuy nhiên, ông Tuấn cho rằng hoạt động hòa giải thương mại vẫn còn nhiều hạn chế như chất lượng hòa giải viên chưa đồng đều, thiếu nhân lực có khả năng xử lý tranh chấp quốc tế bằng ngoại ngữ, cơ sở vật chất còn hạn chế và hệ thống pháp luật chưa thực sự đồng bộ.
Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp vẫn ưu tiên lựa chọn tòa án do còn băn khoăn về hiệu lực và khả năng thi hành kết quả hòa giải thương mại ngoài tòa án.
Công ước Singapore mở ra cơ hội thúc đẩy hòa giải thương mại quốc tế
Ông Lê Văn Tuấn cho biết thêm, thời gian tới Bộ Tư pháp sẽ tập trung tổng kết 10 năm thi hành Nghị định 22, nghiên cứu xây dựng Luật Hòa giải thương mại và xem xét khả năng Việt Nam gia nhập Công ước Singapore về hòa giải.
Bộ cũng sẽ tăng cường đào tạo chuyên sâu cho đội ngũ hòa giải viên, đẩy mạnh truyền thông để doanh nghiệp hiểu rõ hơn về ưu điểm của hòa giải thương mại, đồng thời phối hợp với tòa án nhằm nâng cao hiệu quả công nhận và thi hành kết quả hòa giải.
Ông Tuấn nhấn mạnh, thúc đẩy hòa giải thương mại không chỉ góp phần giảm tải cho hệ thống tòa án mà còn giúp xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và tiệm cận chuẩn mực quốc tế.
Chia sẻ tại hội thảo, luật sư Nguyễn Trung Nam - Phó Giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) cho biết, khoảng 10 năm trước, khi ông tham dự Hong Kong Arbitration Week (một trong những sự kiện trọng tài lớn nhất châu Á) đã dành phần lớn thời lượng chương trình lại dành cho hòa giải thay vì trọng tài.
Luật sư Nguyễn Trung Nam - Phó Giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC).
Điều này phản ánh xu hướng của nhiều quốc gia châu Á khi coi hòa giải là phương thức phù hợp với văn hóa đề cao hợp tác, hữu nghị và hướng tới tương lai, thay vì chỉ phân định thắng - thua như tố tụng hay trọng tài.
Ông Nam cho biết tỷ lệ hòa giải thành công trên thế giới hiện đạt khoảng 70-80%. Trong phần lớn trường hợp, các bên tự nguyện thực hiện thỏa thuận bởi kết quả đạt được dựa trên sự đồng thuận thay vì sự áp đặt của bên thứ ba.
Liên quan đến Công ước Singapore về hòa giải thương mại quốc tế, luật sư Nam cho biết công ước này không chỉ nhằm thúc đẩy cơ chế thi hành thỏa thuận hòa giải thành mà còn tạo niềm tin và khuyến khích các bên lựa chọn hòa giải.
Tại hội thảo diễn Lễ ký kết Thỏa thuận Hợp tác giữa VMC và Hiệp hội Hòa giải Thương mại Quảng Tây tại Việt Nam, nhằm tăng cường mở rộng mạng lưới hợp tác quốc tế, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế.
Công ước Singapore được xây dựng theo mô hình tương tự Công ước New York 1958 về công nhận và thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài. Theo đó, thỏa thuận hòa giải thành có sự tham gia của hòa giải viên tại quốc gia thành viên có thể được công nhận và cho thi hành tại các quốc gia thành viên khác.
Tuy nhiên, theo ông Nam, trên thực tế rất ít trường hợp phải áp dụng cơ chế cưỡng chế thi hành vì đa số các bên đều tự nguyện thực hiện thỏa thuận hòa giải thành.
Ông cho biết hiện Công ước Singapore đã có hơn 50 quốc gia tham gia ký kết và nhiều quốc gia đã phê chuẩn, trong khi Việt Nam vẫn đang nghiên cứu khả năng gia nhập.
Theo ông Nam, để tham gia Công ước Singapore, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về hòa giải thương mại. Bộ Tư pháp hiện đang nghiên cứu xây dựng Luật Hòa giải thương mại, dự kiến có thể đưa vào chương trình xây dựng pháp luật giai đoạn 2027-2028.
Ông cũng cho rằng thách thức lớn hiện nay nằm ở nhận thức của doanh nghiệp và đội ngũ luật sư. Nhiều doanh nghiệp vẫn ưu tiên tố tụng hoặc trọng tài vì cho rằng hòa giải làm kéo dài thời gian xử lý tranh chấp.
"Hòa giải không phải là mất thời gian hay làm giảm cơ hội nghề nghiệp của luật sư. Ngược lại, nếu hỗ trợ khách hàng hòa giải thành công, luật sư sẽ tạo dựng được niềm tin và mối quan hệ bền vững hơn với các bên", luật sư Nguyễn Trung Nam nhấn mạnh.
